Waarom je thermostaat 's nachts niet ver omlaag moet

Het idee achter nachtverlaging is eenvoudig: warmteverlies is evenredig met het temperatuurverschil tussen binnen en buiten, dus een koudere woning verliest minder. Dat klopt, en het is de reden dat de regel bij een tochtige, ongeïsoleerde woning wel degelijk werkte: die koelde 's nachts snel af, verloor daardoor uren achtereen minder, en werd 's ochtends met een ruim bemeten ketel in een half uur weer opgestookt.

In een goed geïsoleerde woning gaat elk onderdeel van die redenering minder op. De woning koelt 's nachts nauwelijks af — bij een goed geïsoleerde woning is een graad of twee in acht uur normaal — dus de besparing is klein. En omdat de installatie op de werkelijke warmtevraag is gedimensioneerd in plaats van ruim, duurt het opstoken langer.

Bij een warmtepomp verandert het van klein naar negatief. Een warmtepomp levert een beperkt vermogen en werkt het efficiëntst bij een lage, constante aanvoertemperatuur. Om na een nachtverlaging de woning snel op temperatuur te krijgen, moet hij op hogere temperatuur draaien of bijgestookt worden met een elektrisch element, en juist dat is de duurste manier om warmte te maken die er is. Het gevolg is dat de verlaging netto meer kost dan hij opbrengt.

Hetzelfde geldt voor vloerverwarming, ongeacht de warmtebron, omdat de vloermassa uren nodig heeft om weer op temperatuur te komen.

Wat dan wél werkt, hangt af van je situatie en het is per geval te bepalen.

Bij een woning met radiatoren en een cv-ketel, en met matige isolatie, blijft een bescheiden verlaging zinvol: twee tot drie graden, met een opstookmoment dat ruim voor het opstaan begint. De meeste moderne thermostaten kunnen dat zelf uitrekenen; dat heet optimaliseren of adaptief opstarten, en het is de moeite waard om te controleren of die functie aanstaat.

Bij een goed geïsoleerde woning met radiatoren is één tot twee graden genoeg, en dan vooral omdat een iets koelere slaapkamer prettig is en niet omdat het bespaart.

Bij een warmtepomp of vloerverwarming: niet verlagen. Zet een vaste temperatuur en laat hem staan. Dat voelt verkeerd omdat het tegen de gewoonte in gaat, en het is bij deze systemen aantoonbaar goedkoper.

Er is één verlaging die bij elke woning en elk systeem wél loont, en die wordt zelden toegepast: langdurige afwezigheid. Ben je een week weg, dan is terugzetten naar een graad of vijftien verstandig — laag genoeg om te besparen, hoog genoeg om vorstschade en vochtproblemen te voorkomen. Verder omlaag is onverstandig: een koude woning verzamelt vocht op de koudste plekken, en dat merk je bij terugkomst.

Tot slot een aanbeveling die niets met de thermostaat te maken heeft en meer oplevert dan welke verlaging ook: verlaag de aanvoertemperatuur in plaats van de kamertemperatuur. Een ketel die op zestig graden aanvoer draait in plaats van tachtig, condenseert beter en verbruikt merkbaar minder, zonder dat je in comfort inlevert. Dat is één instelling, hij kost niets, en hij werkt vierentwintig uur per dag in plaats van alleen 's nachts.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: het temperatuurverloop in een nacht bij een tochtige en bij een geïsoleerde woning.

Aanvullend beeld: de opstookkosten na een verlaging, met en zonder elektrisch bijstookelement.

Adaptief opstarten in een moderne thermostaat, dat het opstookmoment zelf berekent.

Een vakantiestand rond vijftien graden, laag genoeg om te besparen en hoog genoeg tegen vocht.

Veelgestelde vragen

Waarom werkte de regel vroeger wel? Een tochtige woning koelde snel af en werd met een ruime ketel snel opgestookt.

Hoeveel koelt een geïsoleerde woning af? Een graad of twee in acht uur.

Waarom is het bij een warmtepomp ongunstig? Opstoken vraagt hogere temperatuur of bijstook, en dat is de duurste warmte.

Geldt dat ook voor vloerverwarming? Ja, want de vloermassa heeft uren nodig om weer op temperatuur te komen.

Wat is dan wel verstandig? Bij matige isolatie twee tot drie graden, met een ruim opstookmoment.

Welke verlaging loont altijd? Bij langdurige afwezigheid, tot een graad of vijftien.

Wat levert meer op dan nachtverlaging? De aanvoertemperatuur verlagen in plaats van de kamertemperatuur.