Elektra in een oude woning

In een woning van voor de jaren zeventig is de kans groot dat de elektrische installatie is meegegroeid met wat er werd gevraagd, en dat is inmiddels een veelvoud van waarvoor zij is aangelegd.

Dit artikel gaat over wat je in zo'n installatie aantreft, wat daarvan een veiligheidsprobleem is en wat alleen ongemak, wat het kost om het aan te pakken, en in welke volgorde dat verstandig is.

Een installatie uit de jaren vijftig of zestig bestond uit een of twee groepen met smeltveiligheden, bedrading in buis, en aarde alleen op de plekken waar dat toen werd voorgeschreven — in de praktijk vaak nergens in de droge ruimten.

Aardlekbeveiliging kwam pas later in beeld en werd stapsgewijs verplicht voor nieuwe installaties. Woningen waarvan de meterkast sindsdien niet is aangepakt, hebben die beveiliging niet.

De bedrading zelf is in oudere woningen vaak katoenomweven of voorzien van een loodmantel. Dat materiaal veroudert: de isolatie wordt bros en valt bij het bewegen van de draad uit elkaar.

Tegelijk is het gebruik veranderd. Een woning die is aangelegd voor licht en een radio, draagt nu een keuken vol apparatuur, een wasmachine, een droger, computers en steeds vaker een laadpunt.

Het gevolg is een installatie waarin te veel op te weinig groepen zit, waarin bij een fout de stroom geen weg naar aarde heeft, en waarin niets afschakelt op het moment dat een mens de weg naar aarde wordt.

Wat er in de tussentijd is bijgebouwd, maakt het lastiger. Een aanbouw met eigen bedrading, een verbouwing waarbij een leiding diagonaal is getrokken, een groep die aan een bestaande is geknoopt: dat komt pas aan het licht als er iemand in gaat kijken.

Kijk in de meterkast. Keramische smeltveiligheden met een schroefpatroon wijzen op een installatie die niet is vernieuwd; installatieautomaten wijzen op een latere aanpassing.

Tel de groepen. Een woning met een of twee groepen draagt alles op één beveiliging, en dan valt bij één fout het hele huis uit.

Kijk of er een aardlekschakelaar zit, en druk op de testknop. Schakelt hij niet af, dan is hij er wel en werkt hij niet.

Kijk naar de stopcontacten. Contacten zonder randaarde in de keuken, de badkamer of bij een wasmachine zijn een aanwijzing dat er geen aarde ligt.

Kijk naar de bedrading die zichtbaar is: in de meterkast, op zolder en in de kruipruimte. Katoenomweven draad en loodmantelkabel horen niet meer in gebruik te zijn.

Kijk naar de hoofdaansluiting. Een aansluiting van 1 x 25 ampère is voor een woning met een laadpunt of een warmtepomp te licht.

Voel of een schakelaar, een stopcontact of de meterkast warm wordt. Warmte wijst op een slechte verbinding en dat is de meest voorkomende oorzaak van brand in een installatie.

Ruik. Een lucht van warm bakeliet of smeulend plastic bij de meterkast is een reden om nu te handelen en niet morgen.

Zelf doen: de meterkast bekijken, de groepen tellen en labelen.

Zelf doen: de aardlekschakelaar testen met de testknop, elk half jaar.

Zelf doen: controleren of stopcontacten randaarde hebben.

Zelf doen: voelen of schakelmateriaal warm wordt.

Zelf doen: een inspectie laten inplannen en het rapport lezen.

Niet zelf doen: een aardleiding aanleggen in een woning die er geen heeft.

Niet zelf doen: werken aan verouderde bedrading waarvan de isolatie bros is.

Niet zelf doen: werk in de meterkast vóór de aardlekschakelaar.

Wat je nooit moet doen: een zwaar toestel bijplaatsen op een bestaande groep omdat er nog een stopcontact vrij is. Wat de groep aankan volgt uit de beveiliging en niet uit het aantal stopcontacten.

Voor een elektrische installatie in een woning geldt NEN 1010 als de norm waarnaar het Besluit bouwwerken leefomgeving verwijst. Nieuw werk voldoet daaraan; een bestaande installatie hoeft niet met terugwerkende kracht te worden aangepast.

Bij verbouw geldt het rechtens verkregen niveau als ondergrens: je mag een bestaande situatie niet verslechteren.

Er geldt geen wettelijke certificeringsplicht voor wie aan een elektrische installatie werkt, anders dan bij gas. Een particulier mag aan zijn eigen installatie werken.

Voor een verhuurder geldt dat de woning veilig moet zijn. Een installatie zonder aardlekbeveiliging of met vergane bedrading kan als gebrek worden aangemerkt.

In een appartement is de installatie vanaf de meterkast van de woning eigen gedeelte; de aansluiting en de installatie in de algemene ruimten zijn gemeenschappelijk.

Voor het verzwaren van de aansluiting is de netbeheerder aan zet. Wachttijden lopen in delen van het land op tot maanden; reken daar op bij een laadpunt of een warmtepomp.

Bij brandschade kijkt een verzekeraar naar de oorzaak. Ondeugdelijk werk aan de installatie kan gevolgen hebben voor de uitkering; dat volgt uit de polis en niet uit de wet.