Wandcontactdoos: randaarde, badkamerzones en IP-waarden

De wandcontactdoos is het meest voorkomende onderdeel van een elektrische installatie en het minst begrepen. Er zijn typen die je overal mag plaatsen en typen die alleen op bepaalde plekken mogen.

Dit artikel gaat over die verschillen: wat randaarde doet, wat de zones in een badkamer betekenen, wat een IP-waarde zegt, en waar je op let bij vervangen of bijplaatsen.

Een stopcontact heeft twee stroomvoerende contacten: fase en nul. Randaarde is het derde, in Nederland uitgevoerd als twee metalen strips in de wand van het contact.

Die aarde is verbonden met de aardleiding van de installatie en uiteindelijk met de aardelektrode in de grond. Raakt bij een defect de fase de metalen behuizing van een apparaat, dan loopt de stroom via de aarde weg in plaats van via een mens die het apparaat aanraakt. De aardlekschakelaar merkt dat verschil en schakelt af.

Aarde en aardlekbeveiliging doen dus verschillende dingen, en ze werken samen. Zonder aardleiding kan de aardlekschakelaar een fout naar de behuizing niet zien tot het moment dat iemand hem aanraakt.

In woningen van vóór ongeveer 1975 ligt in droge ruimten vaak geen aarde. Dat verklaart de stopcontacten zonder randaarde die je daar aantreft. Een stopcontact mét randaarde plaatsen op een leiding zonder aardader is misleidend: het ziet eruit alsof er aarde is.

In een badkamer geldt een eigen indeling. De ruimte wordt verdeeld in zones op grond van de afstand tot bad en douche. In de zone waar water rechtstreeks komt, is vrijwel niets toegestaan; verder weg mag steeds meer, en buiten de zones gelden de gewone regels. Waar precies welke grens ligt, staat in de norm; wat je onthoudt is dat de afstand tot de douche bepaalt wat er mag.

De IP-waarde is een aanduiding met twee cijfers: het eerste voor stof en vaste voorwerpen, het tweede voor water. Hoe hoger, hoe beter beschermd. Voor buiten en voor natte ruimten schrijft de norm een minimum voor, en dat is de reden dat een buitenstopcontact een klep heeft en een rubberen doorvoer.

Tot slot de belasting. Een stopcontact is gemaakt voor een bepaalde stroom, en de groep waarop het zit ook. Meerdere zware apparaten op één groep is niet gevaarlijk zolang de beveiliging werkt; het is wel de reden dat de groep uitvalt op het moment dat je hem nodig hebt.

Kijk of er randaarde in het contact zit: twee metalen strips in de wand van de opening.

Trek een stopcontact los met de groep eruit en kijk of er een aardader is aangesloten. Een randaardecontact zonder aangesloten aarde is misleidend en komt voor.

Kijk in de badkamer waar de contacten zitten ten opzichte van bad en douche, en of er een spatwaterdichte uitvoering is gebruikt.

Kijk buiten naar de IP-aanduiding op het materiaal en of de klep en de doorvoer heel zijn.

Kijk of de meterkast een aardlekschakelaar heeft, en test die met de testknop.

Voel of een stopcontact warm wordt bij gebruik. Warmte wijst op een slechte verbinding, en dat is de meest voorkomende oorzaak van brand in een installatie.

Kijk of er verlengsnoeren permanent in gebruik zijn. Dat is een teken dat er een contact ontbreekt op een plek waar dat wel nodig is.

Zelf doen: een stopcontact vervangen door hetzelfde type, met de groep eruit en na meten met een tweepolige tester.

Zelf doen: controleren of er randaarde is en of die is aangesloten.

Zelf doen: de aardlekschakelaar testen met de testknop, elk half jaar.

Zelf doen: voelen of schakelmateriaal warm wordt.

Zelf doen: buitenmateriaal controleren op klep en doorvoer.

Niet zelf doen: een aardleiding aanleggen in een woning die er geen heeft.

Niet zelf doen: contacten plaatsen in een badkamer zonder de zone-indeling te kennen.

Wat je nooit moet doen: een randaardecontact plaatsen op een leiding zonder aardader. Het ziet eruit als beveiligd en het is dat niet, en de volgende bewoner weet dat niet.

Voor de aanleg van een elektrische installatie in een woning geldt NEN 1010 als de norm waarnaar het Besluit bouwwerken leefomgeving verwijst. Daarin staan de eisen aan randaarde, aan de zones in natte ruimten en aan de beschermingsgraad.

Bij verbouw geldt het rechtens verkregen niveau als ondergrens; je mag een bestaande situatie niet verslechteren.

Er geldt geen wettelijke certificeringsplicht voor wie aan de eigen installatie werkt, anders dan bij gas.

Voor een verhuurder geldt dat de installatie veilig moet zijn; ontbrekende aardlekbeveiliging of ondeugdelijk materiaal kan als gebrek worden aangemerkt.

In een appartementengebouw is de installatie vanaf de meterkast van de woning eigen gedeelte; de installatie in de algemene ruimten is gemeenschappelijk.

Bij schade door brand kijkt een verzekeraar naar de oorzaak; ondeugdelijk werk kan gevolgen hebben voor de uitkering. Dat volgt uit de polis.