Grand Parc in Bordeaux - 530 woningen vergroot zonder dat iemand hoefde te verhuizen
Naoorlogse Franse sociale woningbouw uit de jaren zestig: betonnen systeembouw in hoge blokken, seriematig en zonder uitgesproken stijl. Het type dat in Frankrijk grand ensemble heet en dat in Nederland zijn tegenhanger heeft in de galerij- en portiekflats van dezelfde periode. De ingreep is hedendaags en uitgesproken terughoudend. Er is een tweede laag voor de bestaande gevel gezet — een reeks wintertuinen met polycarbonaatbeplating — waardoor het gebouw van buiten lichter en transparanter oogt zonder dat de oorspronkelijke structuur is aangetast. Het uitgangspunt van de architecten is in één zin samen te vatten en het is inmiddels een begrip in de vakwereld: nooit slopen, altijd transformeren.
- Gebouwsoort
- Woongebouw, gestapelde bouw. Drie blokken sociale woningbouw.
- Bouwperiode
- 1945 tot 1970.
- Bouwjaar
- Jaren zestig. De transformatie kwam in 2016 gereed.
- Gebouwtype
- Drie hoogbouwblokken sociale woningbouw in de wijk Grand Parc in Bordeaux, samen 530 woningen. De transformatie won in 2019 de Mies van der Rohe Award, de architectuurprijs van de Europese Unie. Twee van de drie betrokken architecten, Anne Lacaton en Jean-Philippe Vassal, ontvingen in 2021 de Pritzker Prize.
- Koop of huur
- Huur, sociale sector.
- Energielabel
- Onbekend
In Bordeaux zijn drie blokken sociale woningbouw uit de jaren zestig getransformeerd. Sloop was overwogen en verworpen. In plaats daarvan is aan de bestaande gevels een uitbreiding van 3,8 meter diep toegevoegd, opgebouwd uit prefab modules van geprefabriceerde vloerplaten en kolommen die ter plaatse zijn gehesen.
Elke woning kreeg daardoor een wintertuin en een balkon, en elke kamer kreeg een verbinding met die nieuwe buitenruimte. De woningen werden groter, lichter en comfortabeler, en het gebouw kreeg een tweede huid die als thermische buffer werkt.
Drie cijfers maken dit project bijzonder, en zij zijn belangrijker dan de architectuurprijzen.
De kosten waren ongeveer € 50.000 per woning, exclusief btw. Dat is een fractie van wat sloop en nieuwbouw zou hebben gekost.
De huur ging niet omhoog.
De bewoners hoefden niet te verhuizen. De uitbreidingen zijn aan de buitenzijde gemonteerd terwijl de woningen bewoond bleven; pas aan het eind werd de bestaande gevel geopend.
Waarom dit voor jou relevant is. In Nederland staan tienduizenden woningen in complexen die technisch en bestuurlijk op hetzelfde punt staan als Grand Parc: naoorlogse gestapelde bouw, slecht geïsoleerd, en met sloop als serieuze optie op tafel.
Voor VvE-bestuurders en corporaties is dit het tegenargument, uitgevoerd en gemeten. Transformatie kan goedkoper zijn dan sloop en nieuwbouw, zij levert grotere woningen op, en zij houdt de bewoners op hun plek — wat sociaal gezien het verschil maakt tussen een renovatie en een ontheemding.
Voor huurders is het een voorbeeld van wat een renovatie kán zijn: méér woning in plaats van dezelfde woning met een hogere huur.
Voor architecten en aannemers is de bouwmethode het leerpunt. Prefab modules die aan de buitenzijde worden gemonteerd, maken renovatie in bewoonde staat mogelijk — precies het probleem waar in Nederland elk grootschalig renovatieproject op stukloopt.
Toegepaste maatregelen
- uitbreiding van 3,8 meter diep aan de bestaande gevels, opgebouwd uit prefab modules
- wintertuinen met polycarbonaatbeplating, werkend als thermische buffer
- een balkon en een wintertuin bij elke woning, met elke kamer erop aangesloten
- montage aan de buitenzijde, waardoor bewoners tijdens de bouw konden blijven wonen
- de bestaande draagconstructie behouden en niet aangetast
- vervanging van liften en gemeenschappelijke voorzieningen
[CONTROLEREN: isolatiewaarden, installatieconcept en de gemeten energiebesparing opvragen.]
Bouwmethode en materialen
Na-isolatie
De belangrijkste maatregel is bouwfysisch ongebruikelijk: de wintertuin zelf is de isolatie.
Een onverwarmde serre voor de gevel vormt een bufferzone. De temperatuur daarin ligt in de winter boven die van de buitenlucht, waardoor het warmteverlies door de achterliggende gevel afneemt zonder dat die gevel dikker hoeft te worden. In de zomer werkt het omgekeerd, mits de serre goed te ventileren en te schaduwen is — en dat laatste is de kritische voorwaarde.
Dat principe is in Nederland toepasbaar en het wordt hier weinig gebruikt, onder meer omdat een serre voor de gevel juridisch al snel een uitbreiding van het gebouw is en dus vergunningplichtig. Bij gestapelde bouw komt daar de vraag bij of de uitbreiding tot het gemeenschappelijke of tot het privégedeelte behoort.
Energievoorziening
[CONTROLEREN: warmteopwekking opvragen.]
De winst zit bij dit project vooral aan de vraagkant: minder warmteverlies door de bufferzone, en meer passieve zonwarmte via de wintertuinen.
Hoe de ventilatie is geregeld
[CONTROLEREN: ventilatieconcept opvragen.]
Bij een serre voor de gevel is de ventilatie ervan bepalend. Kan de wintertuin in de zomer niet voldoende worden geopend en geschaduwd, dan wordt hij een broeikas en verplaatst het comfortprobleem zich van winter naar zomer.
Prestatie en certificering
Toekomstplannen
Niet van toepassing: de transformatie is uitgevoerd.
[CONTROLEREN: evaluaties van het werkelijke energiegebruik en van de bewonerstevredenheid na enkele jaren opvragen. Bij dit project zijn die er waarschijnlijk, gezien de aandacht die het heeft gekregen.]
Betrokken partijen
Architecten: Lacaton en Vassal Architectes, Frederic Druot Architecture en Christophe Hutin Architecture, gezamenlijk.
[CONTROLEREN: opdrachtgever - de Franse sociale verhuurder - aannemer, constructeur en installateur opvragen. Geen van deze partijen heeft een pagina op dit platform, dus alleen vermelding.]
Producten, materialen en gereedschap
Prefab betonnen vloerplaten en kolommen voor de uitbreidingsmodules.
Polycarbonaatbeplating voor de wintertuinen.
Schuifpuien tussen woning en wintertuin.
Mobiele kranen voor de montage van de modules langs de bestaande gevel.
[CONTROLEREN: fabrikanten, typen en isolatiewaarden opvragen.]
Waarom dit inspireert
Wat je hiervan kunt meenemen
Herkomst
Zie voor meer informatie
- Senso I en II in Holendrecht - 935 woningen met huurders en eigenaren door elkaarProject
- Park Hill in Sheffield - het grootste beschermde monument van Europa, in fasen bewoonbaar gemaaktProject
- Isoleren in gestapelde bouwKennisbank
- Renovatie in de huursectorKennisbank
- Tocht en koudeval in galerijflatsKennisbank
- Wat kost een aanbouw?Prijsgids
Reacties
We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.