De grens ligt bij 1960: in panden van daarvoor kunnen nog loden leidingen zitten. De norm is 5 microgram lood per liter uit het Drinkwaterbesluit, en er is geen veilige ondergrens — lood hoopt zich op in het lichaam en is vooral schadelijk voor de hersenontwikkeling van jonge en ongeboren kinderen, onomkeerbaar. Lood lost langzaam op in stilstaand water, dus het eerste water in de ochtend is het meest belast; warm water lost meer op dan koud. Het drinkwaterbedrijf is verantwoordelijk tot aan de meter, alles daarachter is van de eigenaar. Een filter is geen eindoplossing: het vraagt onderhoud dat mensen vergeten, en het lood blijft in de leiding.
Waar gaat het over?
Over lood in het drinkwater van oude woningen, en over de vraag of jouw huis er nog een heeft. Het is een van de weinige onderwerpen op dit platform waar het antwoord op de vraag *hoe erg is het* eenduidig is: lood is schadelijk, er is geen veilige ondergrens, en de enige echte oplossing is vervangen.
De grens ligt bij 1960. In panden die daarvoor zijn gebouwd kunnen nog loden leidingen zitten. Daarna is lood in Nederland nauwelijks nog toegepast voor drinkwater.
De norm is 5 microgram lood per liter drinkwater. Dat is de eis uit het Drinkwaterbesluit.
En de verantwoordelijkheid is verdeeld. Het drinkwaterbedrijf is verantwoordelijk tot aan het leveringspunt, meestal de watermeter. Alles daarachter — de binneninstallatie — is van de eigenaar van het pand. Bij een huurwoning is dat dus de verhuurder.
Hoe ontstaat het?
Lood lost langzaam op in water dat ermee in aanraking is. Hoe langer het water stilstaat, hoe meer lood erin komt. Daarom is het eerste water uit de kraan in de ochtend het meest belast, en water dat net heeft gestroomd het minst.
Zacht water lost meer lood op dan hard water, en warm water meer dan koud. Dat is de reden dat je nooit warm kraanwater gebruikt om mee te koken of om flesvoeding mee te maken, ook zonder loden leidingen — er kunnen andere metalen in de installatie zitten.
Lood hoopt zich op in het lichaam. Het is vooral schadelijk voor de ontwikkeling van de hersenen bij ongeboren kinderen en jonge kinderen, en de effecten zijn niet omkeerbaar. Dat maakt dit een onderwerp waarbij *waarschijnlijk valt het mee* geen goed uitgangspunt is.
Naast loden leidingen kan er ook lood in soldeerverbindingen van koperen leidingen zitten, en in oude kranen en fittingen. Die bijdrage is kleiner maar niet nul.
Hoe herken je het?
Loden leidingen zijn met een paar eenvoudige kenmerken te herkennen, en je hebt er geen gereedschap voor nodig.
Kleur en oppervlak. Dof grijs, zonder glans. Een koperen leiding is roodbruin of groenig uitgeslagen; gegalvaniseerd staal is grijs maar hard en glanzend.
Zacht. Je kunt er met een spijker of een sleutel een kras in maken die zilverachtig oplicht. Bij koper en staal lukt dat niet.
Geluid. Aantikken geeft een dof geluid, niet de heldere klank van koper of staal.
Vorm. Loden leidingen lopen vaak in flauwe, onregelmatige bochten in plaats van in strakke hoeken met fittingen. Ze zijn met loodsoldeer verbonden, met een dikke, bolle naad.
Waar te kijken. Bij de watermeter, waar de leiding het pand binnenkomt, in de kruipruimte en in de meterkast. Vaak is het zichtbare deel al vervangen terwijl het deel onder de vloer nog lood is; kijk dus door tot waar je niet verder kunt.
Twijfel je, dan kan je drinkwaterbedrijf vaak een watermonster laten analyseren. Neem dat monster volgens hun instructie, want een verkeerd genomen monster zegt niets.
Wat kun je zelf doen, en wat niet?
Zelf. De leidingen inspecteren bij de meter, in de meterkast en in de kruipruimte, met de kras- en klopproef. Foto's maken van wat je aantreft. Een watermonster laten analyseren via je drinkwaterbedrijf. En intussen de eenvoudige gedragsmaatregel toepassen: laat de kraan eerst een halve tot een hele minuut lopen voordat je water gebruikt om te drinken of te koken, en gebruik daarvoor nooit warm water.
Niet zelf. Vertrouwen op een filter als eindoplossing. Een filter kan de blootstelling verlagen maar vraagt onderhoud dat mensen na een half jaar vergeten, en het lood blijft in de leiding. En het vervangen half doen: een nieuwe koperen leiding die halverwege op een oud loden deel aansluit, lost het probleem niet op.
Regels en regelgeving
Het Drinkwaterbesluit stelt de norm op 5 microgram lood per liter. Die norm geldt voor het water zoals het uit de kraan komt.
Het drinkwaterbedrijf is verantwoordelijk tot het leveringspunt, meestal de watermeter, en heeft de loden aansluitleidingen in Nederland grotendeels vervangen. De binneninstallatie daarachter is de verantwoordelijkheid van de eigenaar van het pand.
Bij een huurwoning is de verhuurder verantwoordelijk voor het vervangen. Een loden leiding is een ernstig gebrek: je kunt het melden bij de Huurcommissie, en die kan de huur verlagen zolang het gebrek er is. Doet de verhuurder daarna nog niets, dan is er de gang naar de rechter.
Er is geen algemene wettelijke plicht voor een particuliere eigenaar om loden leidingen op een bepaalde datum te hebben vervangen. Het advies van de Gezondheidsraad en van de Rijksoverheid is om ze te laten vervangen; het kabinet heeft een aanpak voor de resterende loden leidingen gepresenteerd, gericht op huurwoningen en gebouwen waar kinderen komen.
Voor kindercentra en scholen in oude panden gelden aanvullende afspraken, omdat de risicogroep daar aanwezig is.
Wat betekent dit voor jou?
- woningeigenaar
- Bij een pand van vóór 1960: ga kijken bij de meter en in de kruipruimte. Vind je lood, plan de vervanging in bij een verbouwing waarbij de vloer of de wanden toch open gaan.
- huurder
- Meld het schriftelijk bij je verhuurder, met foto's. Gebeurt er niets, dan is de Huurcommissie de route en is dit een ernstig gebrek. Gebruik intussen alleen koud water dat eerst heeft gestroomd, en nooit warm kraanwater om te koken.
- koper
- Vraag ernaar bij een woning van vóór 1960 en kijk zelf bij de meter tijdens de bezichtiging. Een standaard bouwkundige keuring besteedt hier zelden aandacht aan.
- vve
- VvE-lidDe leidingen tot aan de individuele appartementen zijn meestal gemeenschappelijk. Zet het op de agenda en neem het op in het MJOP; per appartement vervangen is duurder dan één keer collectief.
- zelfbouwer
- Niet van toepassing bij nieuwbouw. Wel bij het transformeren van een oud pand: reken erop dat de hele binneninstallatie eruit gaat.
- klusser
- Herkennen kun je zelf. Vervangen mag je in principe ook zelf, maar drinkwaterinstallaties moeten voldoen aan de waterwerkbladen, en een verkeerd uitgevoerde koppeling geeft een nieuw risico.
Checklist
- Is het pand gebouwd vóór 1960?
- Hoe ziet de leiding eruit bij de watermeter?
- Laat de leiding zich krassen met een spijker?
- Klinkt het aantikken dof?
- Loopt de leiding in flauwe bochten met dikke, bolle soldeernaden?
- Is het zichtbare deel vervangen maar het deel onder de vloer niet?
- Heb ik een watermonster laten analyseren volgens instructie?
- Bij huur: heb ik het schriftelijk gemeld met foto's?
- Zijn er jonge kinderen of is er een zwangerschap in huis?
- Kan de vervanging meelopen met werk dat toch gepland staat?
Veelgestelde vragen
Vanaf welk bouwjaar is het veilig?
Hoe herken ik een loden leiding?
Waarom mag ik geen warm water drinken?
Helpt doorspoelen?
Wat is de norm?
Wie vervangt de leiding tot de meter?
Ik huur, wat kan ik doen?
Zie voor meer informatie
- Veiligheid, gezondheid en schadeDossier
- Alles voor de huurder, op volgordeDossier
- Installaties en comfortDossier
- RIVMHandige link
Reacties
De Builddocs-redactie
Redactie ·
Builddocs verdient aan affiliate-doorklikken en aan abonnementen. Dat staat hier omdat het uitmaakt bij het lezen van een vergelijking.
Meer over de auteurMinder
Onder een redactiestuk staat geen naam omdat er geen persoon achter zit, maar omdat de verantwoordelijkheid bij Builddocs als geheel ligt. Elk document heeft een datum waarop het is gecontroleerd; ontbreekt die, dan staat dat er ook.