De geur na schilderen of na een nieuwe vloer komt van vluchtige organische stoffen en van formaldehyde uit lijmen in plaatmateriaal. Zelden acuut gevaarlijk, wel de oorzaak van hoofdpijn, prikkende ogen en een benauwd gevoel in de weken erna. De afgifte piekt in de eerste dagen maar loopt bij plaatmateriaal maanden door, en zij neemt toe bij hogere temperatuur en luchtvochtigheid — vloerverwarming onder een net gelegde vloer versnelt haar aanzienlijk. Ventilatie is de bepalende factor, en juist in een net kierdicht gemaakte woning wordt zij het slechtst toegepast. Laat plaatmateriaal een week elders uitgassen, en slaap niet in een pas geschilderde kamer.
Waar gaat het over?
Over de lucht die je ruikt na het schilderen, na het leggen van een nieuwe vloer of in een net opgeleverde woning. Die geur komt van vluchtige organische stoffen — oplosmiddelen en bindmiddelen die uit het materiaal verdampen — en van formaldehyde uit lijmen in plaatmateriaal.
Het gaat hier zelden om acuut gevaar. Het gaat om hoofdpijn, prikkende ogen, een droge keel en een benauwd gevoel in de weken na een verbouwing, en bij gevoelige mensen om meer dan dat. Het is bovendien het onderwerp waarbij het middel — goed ventileren — eenvoudig is en juist in een net geïsoleerde woning het slechtst wordt toegepast.
Hoe ontstaat het?
Verf, lak, beits, lijm, kit, schuim en plaatmateriaal bevatten stoffen die na aanbrengen verdampen. Bij verf op oplosmiddelbasis is dat het oplosmiddel zelf; bij verf op waterbasis is de hoeveelheid aanzienlijk lager maar niet nul. Bij spaanplaat, MDF en multiplex gaat het om formaldehyde uit de lijm tussen de vezels.
De afgifte is het hoogst in de eerste dagen en neemt daarna af, maar bij plaatmateriaal loopt zij maanden door, en zij neemt toe bij hogere temperatuur en hogere luchtvochtigheid.
Wat de concentratie in huis bepaalt:
De hoeveelheid materiaal. Een geschilderde deur is iets anders dan een woning waarin alle wanden, plafonds en kozijnen in een week zijn gedaan.
De ventilatie. Dit is de bepalende factor. In een woning die is dichtgemaakt zonder dat de luchttoevoer is meegegroeid, blijven de stoffen hangen.
De temperatuur. Vloerverwarming onder een net gelegde vloer versnelt de afgifte aanzienlijk.
En de tijd. Vrijwel alles lost zichzelf op met ventilatie en geduld.
Daar komt bij dat een net verbouwde woning ook bouwvocht afgeeft — uit stucwerk, dekvloeren en metselwerk. Vocht en vluchtige stoffen samen maken de eerste maanden in een nieuwe of net verbouwde woning tot een bijzondere periode.
Hoe herken je het?
Aan de geur, en aan het patroon van de klachten:
- Een aanhoudende chemische of zoetige geur die na dagen niet weg is.
- Prikkende ogen, hoofdpijn, keelklachten of vermoeidheid die verdwijnen als je een tijd buiten bent.
- Klachten die erger worden als het warm is of als de vloerverwarming aanstaat.
- Meerdere bewoners met dezelfde klachten in dezelfde ruimte.
Aan het materiaal:
- Op de verpakking van verf staat het gehalte aan vluchtige organische stoffen vermeld, met de categorie waarin het product valt.
- Plaatmateriaal draagt een emissieklasse; de laagste emissieklasse is de gangbare norm voor toepassing binnen.
Meten kan met een indicatieve meter voor vluchtige stoffen, en betrouwbaarder met een analyse door een adviseur binnenmilieu. Dat laatste is zinvol bij aanhoudende klachten waarvan de oorzaak niet duidelijk is.
Wat kun je zelf doen, en wat niet?
Wat je zelf doet:
Kies producten met lage emissie. Verf op waterbasis binnen, plaatmateriaal in de lage emissieklasse, en lijmen en kitten met een lage afgifte waar die beschikbaar zijn.
Ventileer tijdens en na het werk. Tijdens het schilderen ramen open en doorspoelen; daarna weken achtereen op een hogere ventilatiestand.
Laat materiaal uitgassen voordat je het inbouwt. Een pak plaatmateriaal dat een week in de garage of de schuur staat, geeft daar zijn eerste piek af in plaats van in je slaapkamer.
Verwarm niet om het sneller te laten drogen zonder tegelijk te ventileren. Warmte versnelt de afgifte, en zonder afvoer blijft alles binnen.
Slaap niet in een ruimte die net is geschilderd, zeker niet met kinderen.
Bewaar restanten gesloten en niet in de woonruimte.
Wat je niet zelf doet: aanhoudende klachten wegredeneren. Als de klachten na maanden en met goede ventilatie blijven, is er een andere oorzaak, en dan is onderzoek naar het binnenmilieu de volgende stap — niet meer schilderen.
Regels en regelgeving
Voor decoratieve verf en lak geldt Europese regelgeving die het maximale gehalte aan vluchtige organische stoffen per productcategorie begrenst. Dat is de reden dat verf op oplosmiddelbasis voor binnentoepassing grotendeels is verdwenen uit het consumentenschap.
Voor plaatmateriaal bestaat een systeem van emissieklassen voor formaldehyde. Materiaal dat voor binnentoepassing wordt verkocht, hoort aan de daarvoor geldende klasse te voldoen.
De bouwregelgeving stelt eisen aan de ventilatievoorziening van een woning, en die eisen zijn er onder meer om verontreinigingen af te voeren. Bij verbouw geldt daarvoor een eigen niveau; zie het artikel over het rechtens verkregen niveau.
Voor werk in loondienst gelden grenswaarden voor blootstelling aan oplosmiddelen en zijn er regels rond het werken met producten die deze stoffen bevatten.
Wat betekent dit voor jou?
- Voor wie net heeft verbouwdreken op een periode van enkele weken tot maanden waarin je meer ventileert dan gebruikelijk. Dat is geen luxe en het is geen teken dat er iets mis is.
- Voor wie in een nieuwbouwwoning trekthetzelfde, met daarbij het bouwvocht. Ventileer het eerste jaar ruim, ook in de winter, en zet de ventilatie niet lager om te besparen.
- Voor wie gevoelig is — mensen met astma of luchtwegklachten, jonge kinderen, zwangeren — is de volgorde omgekeerd: kies materialen met lage emissie, en laat de ruimte uitgassen voordat hij in gebruik wordt genomen. Een babykamer schilder je niet de week voor de bevalling.
- En voor wie klaagt over een benauwde woning zonder aanwijsbare vochtplek: dit is een van de kandidaten, naast ventilatie die niet is ingeregeld.
Checklist
- Heb ik gekozen voor verf op waterbasis waar dat kan?
- Heeft het plaatmateriaal een lage emissieklasse?
- Kan het materiaal ergens uitgassen voordat het naar binnen gaat?
- Staan de ramen open tijdens het werk?
- Ventileer ik de weken erna op een hogere stand?
- Staat de vloerverwarming niet hoog om het drogen te versnellen?
- Wordt er niet geslapen in een net geschilderde ruimte?
- Is de ventilatievoorziening van de woning na de verbouwing nog toereikend?
- Zijn de klachten weg als bewoners een tijd buiten zijn?
- Staan restanten gesloten en buiten de woonruimte?
- Blijven de klachten na maanden aanhouden, en is onderzoek dan de volgende stap?
Veelgestelde vragen
Waar komt die geur vandaan?
Hoelang duurt het?
Is het gevaarlijk?
Waaraan herken ik het?
Wat kies ik binnen?
Helpt ventileren echt?
Wat doe ik bij een nieuwbouwwoning?
Zie voor meer informatie
Reacties
De Builddocs-redactie
Redactie ·
Builddocs verdient aan affiliate-doorklikken en aan abonnementen. Dat staat hier omdat het uitmaakt bij het lezen van een vergelijking.
Meer over de auteurMinder
Onder een redactiestuk staat geen naam omdat er geen persoon achter zit, maar omdat de verantwoordelijkheid bij Builddocs als geheel ligt. Elk document heeft een datum waarop het is gecontroleerd; ontbreekt die, dan staat dat er ook.