Wat kost een grijswatersysteem?

Deze prijsgids gaat over het hergebruik van huishoudelijk grijswater in en om een woning of een wooncomplex: het gescheiden inzamelen van douche-, bad- en wasmachinewater, de opslag in een buffer, de behandeling met zeef, bezinking, biologische zuivering en desinfectie, de opslag van het gezuiverde water, de drukpomp, het tweede leidingnet naar de toiletten en de wasmachine, de bijvulling met drinkwater, de overstort naar het vuilwaterriool, de besturing en het onderhoud.

Wat je hier vindt zijn bandbreedtes per onderdeel en per woning, geen offertes. De spreiding komt uit drie dingen: of het om nieuwbouw of om een bestaande woning gaat, hoeveel toestellen worden aangesloten, en of het systeem voor één woning of voor een heel complex wordt gebouwd.

Wat er niet in zit: het opvangen en hergebruiken van regenwater, dat een eigen techniek en een eigen prijs kent en waarvoor de eisen lichter zijn; het afkoppelen van hemelwater van het riool; en het zuiveren van zwart water uit het toilet, dat in Nederland bij een woning aan het riool niet aan de orde is. Ook industriële en utiliteitstoepassingen vallen erbuiten; daar gelden andere eisen en andere schaalvoordelen.

Deze gids is geschreven voor de woningeigenaar die de mogelijkheid onderzoekt, voor de zelfbouwer die het in het ontwerp wil meenemen en voor de VvE of de beheerder die een collectief systeem overweegt.

Nieuwbouw of bestaande bouw. Dit is het grootste verschil van allemaal. In nieuwbouw kost de gescheiden binnenriolering € 300 tot € 900 omdat de strengen toch nog gelegd moeten worden; in een bestaande woning is dat € 900 tot € 3.500 plus € 300 tot € 1.100 aan herstel. De rest van de installatie is in beide gevallen vrijwel gelijk.

Het aantal aangesloten toestellen. Alleen de toiletten aansluiten is de goedkoopste variant en levert ongeveer zestig procent van de mogelijke besparing. De wasmachine erbij levert nog eens twintig tot vijfentwintig procent en vraagt een extra leiding en een gemarkeerde kraan. De tuin erbij vraagt een buitentappunt met een eigen beveiliging en levert vooral in droge zomers.

De grootte van het huishouden. Onder de drie bewoners is het aanbod aan grijswater te klein en te onregelmatig om een biologische zuivering gezond te houden; de installatie staat dan te vaak stil en valt terug op drinkwaterbijvulling. Vanaf vier personen loopt hij goed, en bij een complex met tientallen woningen is het aanbod zo stabiel dat de zuivering optimaal werkt.

De afstand tussen bron, unit en verbruikers. De douche is de bron, het toilet de verbruiker en de unit staat ergens ertussen. Liggen die drie boven elkaar, dan is het leidingwerk kort. Liggen ze in drie hoeken van de woning, dan verdubbelt het aantal meters en het herstelwerk.

De keuze voor individueel of collectief. Bij twintig woningen of meer daalt de prijs per woning met dertig tot vijftig procent, omdat er één zuivering, één besturing en één onderhoudscontract is in plaats van twintig. Daar staat tegenover dat een collectief systeem een beheersplan, een verantwoordelijke partij en een plek in de meerjarenbegroting vraagt.

De ruimte voor de installatie. Een technische ruimte of een goed toegankelijke kruipruimte met sta-hoogte is het gunstigst. Een kruipruimte van vijftig centimeter waarin een unit moet worden gemonteerd en jaarlijks moet worden onderhouden, kost bij aanleg en bij elk bezoek extra uren en is een reden waarom sommige installateurs afhaken.

De eisen van de omgeving. Waar een gemeente of een gebiedsontwikkelaar waterhergebruik als eis stelt, wordt het systeem in het ontwerp meegenomen en is het goedkoper. Waar je het als enige in een bestaande straat doet, betaal je de volle prijs en het volledige onderzoek.

Het onderhoud en de monitoring. Een systeem met sensoren, alarmering en uitlezing op afstand kost € 300 tot € 1.500 extra bij de aanleg en voorkomt dat een storing weken onopgemerkt blijft. Bij verhuur en bij een complex is dat geen luxe maar een voorwaarde om het systeem te mogen gebruiken.

Vraag welke bronnen worden aangesloten en welke verbruikers. Douche, bad en wasmachine als bron en toiletten, wasmachine en tuin als verbruiker zijn niet vanzelfsprekend allemaal inbegrepen, en het verschil is honderden euro's.

Vraag de opbouw van de behandeling stap voor stap: zeef, bezinking of buffer, biologische zuivering met welke techniek, desinfectie met welke methode, en met welke capaciteit in liters per dag. Een offerte die alleen een merknaam en een typenummer noemt, is niet te vergelijken.

Vraag hoe de bijvulling met drinkwater is uitgevoerd en welk type onderbreking wordt toegepast, en of de keuring in de prijs zit. Dit is het punt waarop een goedkope offerte zich verraadt.

Vraag hoeveel meter tweede leidingnet er wordt gelegd, in welke kleur, met welke markering en waar het wordt afgeperst. Vraag ook hoeveel meter afvoerleiding er wordt vervangen of aangepast.

Vraag wat er aan hak-, herstel- en schilderwerk in zit en tot welk afwerkingsniveau. Een offerte die de sleuven dichtzet maar niet bijwerkt in de kleur, laat een rekening van € 300 tot € 900 bij jou liggen.

Vraag naar de opstartperiode, wanneer er een watermonster wordt genomen, welke parameters worden gemeten en wat er gebeurt als het monster niet voldoet.

Vraag het onderhoudscontract met de prijs per jaar, wat er wordt vervangen, hoe vaak er wordt bemonsterd en binnen hoeveel uur er bij een storing iemand komt.

Vraag het jaarlijkse stroomverbruik van de installatie in kilowattuur, zodat je die post in de exploitatie kunt zetten.

Vraag het opleverdossier: tekeningen van beide netten, het afpersrapport, de keuringsverklaring, de handleiding en het logboek. Zonder dat dossier is de installatie bij een volgende eigenaar of een volgende installateur een raadsel.

Het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterwet staan boven alles bij deze installatie. Een grijswaterinstallatie mag onder geen enkele omstandigheid een verbinding hebben met het drinkwaternet. Bijvullen met drinkwater mag alleen via een vrije uitstroom boven de tank, met een luchtonderbreking van het zwaarste type, zodat er ook bij onderdruk in het net geen water terug kan stromen. Het drinkwaterbedrijf mag de installatie in de woning keuren en mag bij een risico op terugstroming de levering onderbreken.

De norm voor drinkwaterinstallaties in gebouwen en de bijbehorende waterwerkbladen beschrijven hoe een installatie met een tweede leidingnet moet worden uitgevoerd: leidingen in een afwijkende kleur, markering met de tekst dat het geen drinkwater is met een tussenafstand van enkele meters, geen kruisverbindingen, een afzonderlijke afpersing en een dossier met tekeningen dat bij de woning blijft. Laat de installateur dat dossier opleveren en bewaar het; bij verkoop van de woning wordt ernaar gevraagd.

Legionella is bij grijswater een aandachtspunt en niet een formaliteit. De wetgeving voor legionellapreventie richt zich op prioritaire instellingen en op collectieve leidingnetten; bij een woninginstallatie geldt geen beheersplicht, maar de omstandigheden zijn wel gunstig voor groei. Bij een collectief systeem in een wooncomplex, en zeker bij verhuur, hoort een beheersplan met periodieke bemonstering, een logboek en een aangewezen verantwoordelijke. Vermijd verneveling: gebruik het gezuiverde water niet voor een hogedrukreiniger of een sproei-installatie zonder aanvullende maatregelen.

De Omgevingswet en het Besluit bouwwerken leefomgeving stellen eisen aan de binnenriolering, aan de afvoer van afvalwater en aan de lozing. Overstort van grijswater gaat naar het vuilwaterriool, niet naar het hemelwaterriool en niet naar oppervlaktewater. Wil je toch op oppervlaktewater lozen, dan is dat een activiteit waarvoor het Besluit activiteiten leefomgeving en het waterschap regels stellen en waarvoor doorgaans een melding of een vergunning nodig is.

De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen geldt sinds 1 januari 2022 voor nieuwbouw in de laagste gevolgklasse en sinds 1 juli 2025 stapsgewijs voor verbouw. Bij nieuwbouw met een grijswaterinstallatie let de kwaliteitsborger op de scheiding van de netten en op het opleverdossier. Vraag daar in het bouwproces expliciet naar.

Bij een appartementencomplex bepaalt de akte van splitsing wat gemeenschappelijk is. Leidingen die door meer dan één appartement lopen en een collectieve installatie in de kelder zijn gemeenschappelijk; de vergadering besluit over aanleg, beheer en de plaats in het meerjarenonderhoudsplan. Een individuele eigenaar kan geen tweede leidingnet in een gemeenschappelijke schacht aanleggen zonder besluit. Regels veranderen; controleer bij twijfel de actuele tekst of vraag het aan de gemeente en aan je drinkwaterbedrijf.