Loodhoudende verf in oudere woningen

Over verflagen die lood bevatten, en over het moment waarop dat een probleem wordt: als je gaat schuren, afbranden of slopen. Zolang de laag heel is en er niets mee gebeurt, is het risico beperkt. Het ontstaat op het moment dat de verf tot stof of damp wordt gemaakt.

Dit speelt bij oudere woningen. Lood werd gebruikt als pigment en als droger in verf, vooral op houtwerk en op metaal, en vooral buiten waar het de duurzaamheid verbeterde. Het gebruik is in de loop van de twintigste eeuw stap voor stap teruggedrongen en uiteindelijk beëindigd, maar de lagen zitten er nog — onder alle latere lagen die eroverheen zijn gezet.

Lood is een zwaar metaal dat het lichaam niet afbreekt. Het stapelt zich op, en het is vooral schadelijk voor de ontwikkeling van jonge kinderen en voor het ongeboren kind. Er is geen concentratie waarvan met zekerheid is vast te stellen dat zij zonder effect is; de lijn is daarom: blootstelling zoveel mogelijk vermijden.

De routes waarlangs het binnenkomt bij een verbouwing:

Inademen van stof dat vrijkomt bij droog schuren of afkrabben.

Inademen van damp bij verhitten, zoals afbranden met een brander of werken met een heteluchtpistool bij hoge temperatuur.

En de route die het vaakst wordt vergeten: via de handen en via oppervlakken. Loodstof slaat neer op vloeren, vensterbanken en speelgoed, en komt bij kleine kinderen via hand-mondcontact binnen.

Waar de oude lagen zitten: op buitenkozijnen, deuren, luiken, boeiboorden en dakkapellen; op binnendeuren, trappen, lambriseringen en radiatoren; en op metalen hekwerk.

Aan het uiterlijk niet met zekerheid. Wat er wel op wijst:

• Het pand is gebouwd vóór ongeveer 1980, en de kans stijgt naarmate het ouder is.
• Er zit een dik pakket verflagen op het houtwerk, met een zichtbare gelaagdheid op plekken waar het is beschadigd.
• De onderste lagen zijn hard, glanzend en springen schilferig af in plaats van te bladderen.
• Bij verwering ontstaat er een krijtachtig poeder op het oppervlak.

Zekerheid geeft alleen een test. Er bestaan indicatieve teststrips voor thuisgebruik die een verkleuring geven bij contact met lood; die geven een aanwijzing en geen bewijs. Een laboratoriumanalyse van een verfmonster of een meting met een daarvoor bestemd apparaat geeft uitsluitsel.

Bij twijfel is de werkbare aanname: bij een woning van vóór 1980 met oude verflagen ga je ervan uit dat er lood in kan zitten, en werk je daarnaar.

Wat je zelf kunt:

Testen met een indicatieve strip, om te weten waar je aan toe bent.

Nat schuren, of schuren met een machine met stofafzuiging.

Werken met een schraper in plaats van met schuurpapier, en de schilfers direct opvangen op folie.

Alleen bijwerken waar de laag beschadigd is, en de gezonde lagen laten zitten met een nieuwe laag eroverheen. Dat is bij lood vaak de beste keuze: afdekken in plaats van verwijderen.

Het afval apart houden en als chemisch afval inleveren.

Wat je niet doet:

Droog schuren, en zeker niet machinaal zonder afzuiging.

Afbranden met een brander, of werken met een heteluchtpistool op hoge temperatuur. Verhitting geeft dampen en dat is de gevaarlijkste route.

In een ruimte werken waar kinderen komen, zonder die daarna grondig te reinigen.

En vegen. Nat opnemen, altijd.

Het toepassen van loodhoudende verf is niet meer toegestaan; wat er in bestaande woningen zit, is een erfenis en geen overtreding.

Voor bedrijven geldt de arbeidsomstandighedenwetgeving met grenswaarden voor lood en met verplichtingen rond blootstelling; werkzaamheden waarbij loodhoudende lagen worden bewerkt, vallen daaronder. Voor een bedrijf dat bij jou aan het werk gaat, betekent dat dat de werkwijze moet worden aangepast.

Voor jou als particulier gelden die regels niet rechtstreeks. Wat wel geldt: het vrijkomende afval — schuurstof, verfschilfers, afdekfolie — is chemisch afval en hoort niet bij het restafval.

Bij een monument of in een beschermd gezicht speelt er iets anders mee: het volledig verwijderen van historische verflagen kan aan de monumentenvergunning raken. Overleg dat vooraf.