Ongedierte in huis: waar ze binnenkomen en wat er bouwkundig aan te doen is

Muizen, ratten, marters, wespen, mieren en duiven zoeken warmte, voedsel en een veilige plek. Een woning biedt dat alles, en de vraag is niet of ze proberen binnen te komen maar of ze een opening vinden.

Dit artikel gaat over de bouwkundige kant: waar de openingen zitten, hoe je ze sluit, en wat je moet weten over beschermde soorten voordat je iets afsluit.

Muizen passen door een opening van ongeveer zes millimeter; ratten door ongeveer twee centimeter. Dat betekent dat vrijwel elke onafgedichte doorvoer een toegang is.

De routes zijn voorspelbaar. Openingen rond leidingdoorvoeren in de gevel en in de kruipruimte. Ventilatieroosters zonder gaas. De ruimte tussen de gevel en het dakbeschot bij de dakvoet. Openingen bij de dakrand en onder de eerste rij pannen. Een opengezette stootvoeg zonder rooster. En bij ratten: het riool, via een gebroken buis.

Marters komen via het dak en gebruiken de spouw, de dakisolatie en de ruimte onder de pannen. Zij richten schade aan isolatie en kabels aan.

Wespen bouwen nesten in spouwen, onder dakpannen en in rolluikkasten, via een opening van enkele millimeters.

Vogels nestelen onder de dakrand, achter een goot en in een open dakvoet. Duiven veroorzaken daarbij vervuiling die de dakbedekking en de goten aantast.

De bouwkundige aanpak is dezelfde bij alle soorten: openingen sluiten, met materiaal dat niet doorgeknaagd kan worden, en op een moment dat er geen dieren binnen zitten.

Kijk naar sporen: keutels, knaagsporen aan hout of kunststof, aangevreten isolatie, veegsporen langs een vaste route.

Luister. Geluiden in de nacht op zolder of in de spouw, met een patroon, wijzen op knaagdieren of marters.

Ruik. Een scherpe ammoniakgeur wijst op urine van knaagdieren; een zoete rottingslucht op een dood dier in een constructie.

Kijk naar de openingen zelf. Loop de gevel af op leidingdoorvoeren, roosters, stootvoegen, de dakvoet en de dakrand.

Kijk naar de vliegroute bij wespen. Een constante stroom naar dezelfde opening in de gevel wijst op een nest in de spouw.

Kijk naar vogelnesten onder de dakrand en naar vervuiling op de gevel eronder.

Kijk in de kruipruimte naar keutels en naar aangevreten isolatie; dat is een veelvoorkomende en vaak onopgemerkte plek.

Zelf doen: de gevel en de kruipruimte aflopen op openingen en die in kaart brengen.

Zelf doen: doorvoeren afdichten met staalwol, gaas of een knaagbestendige manchet, afgewerkt met mortel of kit.

Zelf doen: gaas aanbrengen achter ventilatieroosters en stootvoegroosters plaatsen.

Zelf doen: voedselbronnen wegnemen: afval, vogelvoer, huisdiervoer, compost.

Zelf doen: de dakvoet en de dakrand laten controleren bij een dakinspectie.

Niet zelf doen: een spouw of dakvoet dichtzetten zonder onderzoek naar beschermde soorten.

Niet zelf doen: een wespennest in een spouw behandelen.

Wat je nooit moet doen: een opening afsluiten terwijl er dieren binnen zitten. Bij vleermuizen en gierzwaluwen is dat bovendien verboden, en bij knaagdieren levert het een dood dier in de constructie op.

Sinds 1 januari 2024 is de soortenbescherming opgenomen in de Omgevingswet. Vleermuizen, gierzwaluwen, huismussen en steenmarters zijn beschermd; hun verblijfplaatsen mogen niet worden verstoord of vernietigd.

Dat betekent dat het dichtzetten van een spouw, een dakvoet of een dakrand onderzoek kan vragen. Bij spouwisolatie is onderzoek volgens een vastgesteld protocol vaak verplicht.

Voor het bestrijden van knaagdieren gelden regels over toegelaten middelen en over de wijze van toepassing. Professioneel gebruik van bepaalde middelen vraagt certificering, en het gebruik van gif buiten is aan strenge voorwaarden gebonden.

Gemeenten hebben doorgaans een taak bij rattenbestrijding in de openbare ruimte; op eigen terrein is de eigenaar verantwoordelijk.

Bij een appartement zijn gevel, dak en kruipruimte gemeenschappelijk; wering is dan een zaak van de vereniging.

Bij een huurwoning is bouwkundige wering voor de verhuurder; het schoonhouden en het voorkomen van voedselbronnen ligt bij de huurder.