Schimmel in huis: welke soorten er zijn en wat ze vertellen

Schimmel op een muur, in een hoek, achter een kast of op een houten balk zegt iets over de plek waar hij groeit. De soort en het beeld zijn een aanwijzing voor de oorzaak, en de oorzaak bepaalt de oplossing.

Dit artikel gaat over de omstandigheden waaronder schimmel groeit, over het onderscheid tussen oppervlakteschimmel en houtaantastende schimmel, en over de vraag wanneer schoonmaken volstaat en wanneer er meer aan de hand is.

Schimmels hebben drie dingen nodig: vocht, voedsel en een geschikte temperatuur. Voedsel is er altijd: stof, behanglijm, verf, hout, papier. Temperatuur is binnen altijd geschikt. Vocht is dus de factor die het verschil maakt, en daarmee de enige knop waaraan je kunt draaien.

Schimmel groeit al bij een relatieve luchtvochtigheid aan het oppervlak van ongeveer tachtig procent. Er hoeft dus geen zichtbaar water te staan; een koud oppervlak in een vochtige ruimte is genoeg.

Oppervlakteschimmels zijn de zwarte, groene of grijze vlekken op verf, behang en kit. Ze tasten de constructie niet aan maar geven sporen af aan de lucht, en dat is de reden dat ze gezondheidsklachten kunnen geven.

Houtaantastende schimmels zijn een andere categorie. Zij breken het hout af en verminderen de sterkte. De bekendste in Nederlandse woningen zijn de kelderzwam en de huiszwam. Huiszwam is berucht omdat hij zich door metselwerk heen kan verplaatsen en vocht meeneemt naar droge delen.

Het onderscheid is dus niet cosmetisch. Oppervlakteschimmel is een binnenklimaatvraag; houtaantastende schimmel is een constructieve vraag met haast.

Kijk naar de plaats. Zwarte puntjes in een buitenhoek, achter een kast tegen een buitenmuur, langs de vloer-wandaansluiting of rond een raamdag wijzen op condens op een koud oppervlak.

Kijk naar de seizoensgebondenheid. Oppervlakteschimmel door condens verschijnt in het stookseizoen en verdwijnt in de zomer.

Kijk naar het beeld op kit en tegelvoegen in de badkamer: dat is vrijwel altijd oppervlakteschimmel door onvoldoende afzuiging.

Kijk in de kruipruimte en op zolder naar hout. Wit, watachtig pluis, bruine verkleuring van het hout en een blokvormige structuur waarbij het hout in kubussen uiteenvalt, wijzen op houtaantasting.

Ruik. Een muffe, aardse geur in een ruimte zonder zichtbare schimmel betekent dat er ergens onzichtbaar groei is, bijvoorbeeld onder een vloer of achter een betimmering.

Meet de luchtvochtigheid en de oppervlaktetemperatuur. Die twee samen vertellen of het beeld verklaarbaar is uit het binnenklimaat of dat er een lek of een bouwkundig gebrek onder zit.

Zelf doen: de luchtvochtigheid meten over meerdere weken en de oppervlaktetemperatuur van de koude plek.

Zelf doen: ventileren verbeteren: roosters open, papiertest, filters vervangen, deuren met speling.

Zelf doen: minder vocht produceren en meubels van buitenmuren af zetten.

Zelf doen: kleine oppervlakteschimmel verwijderen met een toegelaten middel, met handschoenen en ventilatie.

Niet zelf doen: houtaantasting behandelen. Determinatie van de soort bepaalt de aanpak, en bij huiszwam is de omvang groter dan wat je ziet.

Niet zelf doen: vaststellen of de oorzaak bouwkundig is; dat vraagt metingen.

Wat je nooit moet doen: schimmel overschilderen met een schimmelwerende verf zonder de oorzaak weg te nemen. Dan groeit hij eronder door en verlies je bovendien het zicht op het verloop.

Bij een huurwoning kan schimmel een gebrek zijn wanneer de oorzaak bouwkundig is of wanneer de ventilatie niet voldoet. In het gereguleerde segment kan de Huurcommissie de huur tijdelijk verlagen, mits het gebrek ten minste zes weken eerder schriftelijk is gemeld.

Het onderscheid tussen een bouwkundige oorzaak en gebruikersgedrag wordt gemaakt met metingen: de ventilatiecapaciteit, de luchtvochtigheid over de tijd en de oppervlaktetemperatuur. Dat is de reden dat meten belangrijker is dan discussiëren.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan de luchtverversing en aan de wering van vocht. Haalt een woning die niet, dan is dat een objectief gegeven.

Bij een appartement zit de oorzaak vaak in een gemeenschappelijke constructie: een koudebrug in de gevel, een lekkage, een collectief kanaal dat niet trekt. Herstel is dan een zaak van de vereniging.

Bij huiszwam geldt geen aparte wettelijke meldingsplicht, maar het is wel een gebrek dat bij verkoop onder de mededelingsplicht valt.

Voor bestrijdingsmiddelen tegen schimmel gelden toelatingsregels; gebruik alleen toegelaten middelen en volg het etiket.