Regenwaterlawaai op een plat dak: waarom je de bui hoort en wat eraan te doen is

Wie een uitbouw laat plaatsen of een dakkapel krijgt, merkt soms iets waar niemand vooraf over sprak: bij een flinke bui is de kamer eronder onbruikbaar.

Dat gebeurt niet omdat er iets fout is gegaan. Het gebeurt omdat een licht dakvlak zich gedraagt als een trommelvel. Water dat erop valt, brengt het vlak in trilling en die trilling wordt in de ruimte eronder uitgestraald.

Bij een oud, zwaar dak met grind erop merkte niemand dit. Het grind breekt de inslag en het gewicht dempt de trilling. Nieuwe daken zijn lichter, beter geïsoleerd en vaker uitgevoerd met een dunne bedekking op een houten of stalen ondergrond. Dat is bouwfysisch beter en akoestisch slechter.

Daarnaast is er een tweede bron die vaak wordt verward met de eerste: het water dat door een hemelwaterafvoer valt. Een afvoer die door een woonkamer of slaapkamer loopt, klinkt bij een bui als een stromende kraan achter de wand.

Een regendruppel die op een dakvlak valt, geeft zijn energie af aan dat vlak. Hoe lichter en hoe stijver dat vlak, hoe efficiënter het die energie omzet in trilling.

Die trilling loopt door de dakconstructie heen en wordt aan de onderzijde als geluid afgestraald. Massa remt dat: hoe zwaarder de opbouw, hoe minder er doorkomt. Een dempende laag helpt ook, doordat hij de trilling omzet in warmte in plaats van hem door te geven.

Er speelt nog iets. Een dakpakket met een harde isolatieplaat tussen twee stijve lagen kan zich gedragen als een systeem dat bij bepaalde frequenties juist méér doorlaat. Dan hoor je niet alleen de bui, maar hoor je hem versterkt bij een specifieke toonhoogte. Dat verklaart waarom twee daken met dezelfde isolatiewaarde heel verschillend kunnen klinken.

Bij de afvoer is het mechanisme anders. Water dat in een verticale leiding valt, maakt geluid door de val zelf en door de lucht die het meesleurt. Een leiding die star aan een wand is bevestigd, geeft die trilling rechtstreeks door aan de constructie. Dan is niet de leiding het probleem maar de beugel.

Hoor je het overal in de ruimte onder het dakvlak en houdt het gelijke tred met de intensiteit van de bui, dan is het de inslag op het dak.

Hoor je het vooral bij een wand of in een hoek, en gaat het door nadat de bui is gestopt, dan is het de afvoer. Water dat van het dak naloopt, blijft nog minuten stromen.

Klinkt het als een toon of een dreun in plaats van als ruis, dan speelt er iets in de opbouw van het dakpakket. Dat is het lastigste geval en het vraagt om iemand die het kan beoordelen.

Een simpele test: laat iemand tijdens een droge periode met een tuinslang het dak besproeien terwijl jij binnen luistert, en daarna de afvoer los vullen. Zo scheid je de twee bronnen zonder op regen te wachten.

Zelf kun je de twee bronnen scheiden met een tuinslang, en zelf kun je een afvoer in een bereikbare schacht omkleden met een daarvoor bedoeld materiaal.

Zelf kun je ook controleren of de beugels van de afvoer star aan de wand zitten. Een leiding die met een harde beugel tegen een gipswand klemt, geeft trilling door; een ontkoppelde beugel doet dat veel minder.

Wat je niet zelf beoordeelt, is of het dak ballast mag dragen. Dat is een constructieve vraag en het antwoord "hij ziet er stevig uit" is er geen.

Wat je evenmin zelf doet, is dakbedekking openen om de opbouw te bekijken. Elke opening in een plat dak is een potentieel lek.

Er gelden eisen aan geluid van installaties in een woning, maar regen is geen installatie. Voor geluid van buiten dat door de constructie komt, bestaat geen aparte prestatie-eis in de bouwregelgeving.

Dat betekent dat er zelden een wettelijke grond is om iets af te dwingen. Wel kan er een civielrechtelijke grond zijn: bij nieuwbouw of bij een verbouwing die is opgeleverd, gaat het om de vraag of het werk voldoet aan wat je redelijkerwijs mocht verwachten.

Voor ballast op een dak geldt wel iets hards: de constructie moet het gewicht kunnen dragen, en dat is een constructieve beoordeling. Grind op een dak leggen dat er niet voor is gemaakt, is geen geluidsmaatregel maar een risico.

Bij een appartement is het dakvlak vrijwel altijd gemeenschappelijk. Een maatregel aan het dak is dan een besluit van de vereniging, ook als één bewoner er last van heeft.