Brommen, ruisen en tikken: geluid van installaties in huis

Een deel van de geluidsklachten in woningen komt niet van buren of van buiten maar van de eigen installaties: de ventilatie, de warmtepomp, de cv-installatie, de lift, een pomp of de leidingen zelf.

Dat geluid is anders van karakter dan burengeluid: het is constant of terugkerend, het heeft een vast patroon, en het is vaak laagfrequent. Dit artikel gaat over de bronnen, over de manier waarop het zich verplaatst, en over de maatregelen die werken.

Er zijn drie routes. Luchtgeluid via de ruimte, contactgeluid via de constructie, en geluid dat met de lucht meekomt door een kanaal of met het water door een leiding.

Een ventilator maakt luchtgeluid dat via de kanalen naar de ventielen komt, en contactgeluid dat via de ophanging in de constructie loopt. Beide vragen een andere maatregel: een demper in het kanaal, en trillingdempers onder de unit.

Een warmtepomp of airco maakt geluid bij de buitenunit en trillingen die via de bevestiging in de gevel komen. Bij een buitenunit aan een gevel is dat de route die de meeste klachten geeft.

Leidinggeluid ontstaat door stroming en door drukwisselingen. Een tikkende cv-leiding is uitzetting die ergens vastzit; een ruisende waterleiding is stroomsnelheid of een te kleine diameter.

Laagfrequent geluid is het lastigst. Het draagt ver, het gaat door constructies heen, en het is met gewone geluidsmetingen soms niet goed te vangen. Het wordt bovendien door de ene persoon wel en door de andere niet waargenomen.

De sleutel is altijd: bron, route, ontvanger. Aanpakken bij de bron is verreweg het effectiefst.

Let op het patroon. Geluid dat aangaat en uitgaat op vaste momenten of bij een vaste handeling, is installatiegeluid.

Zet de installatie uit en luister. Dat is de eenvoudigste test die er is, en zij sluit de bron direct in of uit.

Let op het karakter. Brommen en dreunen zijn laagfrequent en komen vaak via de constructie; ruisen en suizen zijn luchtgeluid uit een kanaal.

Voel aan de leiding of aan de unit. Trilling die je met je hand voelt, komt ook in de constructie terecht.

Kijk naar de bevestiging. Een unit die star tegen een wand is geschroefd, geeft zijn trilling volledig door; trillingdempers onderbreken dat.

Kijk of het geluid ook bij de buren speelt. Bij een collectieve installatie is dat een aanwijzing en tegelijk een argument voor een gezamenlijke aanpak.

Zelf doen: de bron opsporen door installaties één voor één uit te schakelen.

Zelf doen: het patroon vastleggen: tijdstip, duur, karakter en of het samenvalt met een handeling.

Zelf doen: leidingbeugels controleren en waar nodig vervangen door beugels met rubber.

Zelf doen: de ventilatie op een lagere stand zetten wanneer dat kan zonder de capaciteit te ondermijnen.

Zelf doen: de bevestiging van een unit controleren op trillingdempers.

Niet zelf doen: een geluidsmeting van installatiegeluid uitvoeren.

Niet zelf doen: een buitenunit verplaatsen; dat raakt het koudemiddel.

Wat je nooit moet doen: een ventilatie-unit of een buitenunit inpakken om het geluid te dempen zonder de luchtstroom te waarborgen. Dan daalt de prestatie en soms slaat het toestel af.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan het geluid van installaties in een woning. Voor een verblijfsruimte geldt een maximaal geluidsniveau van installaties in de eigen woning en een strengere waarde voor installaties in een andere woning.

Voor een buitenunit van een warmtepomp of airco geldt sinds 1 april 2021 een geluidseis op de erfgrens: ten hoogste 40 decibel bij nieuwe installaties.

Bij nieuwbouw hoort de installatie zo te worden uitgevoerd dat aan die eisen wordt voldaan; bij oplevering is dat toetsbaar.

Bij een appartement zijn collectieve installaties, zoals de lift en de collectieve ventilatie, een zaak van de vereniging. Geluid daarvan naar de woningen valt onder de eisen voor installatiegeluid.

Bij een huurwoning kan installatiegeluid boven de norm een gebrek zijn; in het gereguleerde segment kan de Huurcommissie daaraan gevolgen verbinden.

Structurele overlast van een installatie bij de buren kan onrechtmatige hinder opleveren op grond van artikel 5:37 van het Burgerlijk Wetboek.