Spouwmuurgebreken: ankers, vervuiling en doorslag

De spouwmuur is sinds ongeveer 1920 de standaard in Nederland: twee bladen metselwerk met een luchtspouw ertussen. Het buitenblad houdt het weer tegen, de spouw onderbreekt de weg voor water, en spouwankers houden beide bladen bij elkaar.

Wat er misgaat, gaat mis in de spouw: ankers die roesten, mortelresten die een brug vormen, en isolatie die verkeerd is aangebracht. Je ziet er niets van tot het zich aan de buitenkant of binnenkant openbaart.

Roestende spouwankers. Tot ongeveer halverwege de jaren zeventig werden ankers van gewoon of verzinkt staal gebruikt. Die roesten in een vochtige spouw. Roest zet uit, en die uitzetting drukt het metselwerk kapot op de plek waar het anker in de voeg zit. Dat geeft horizontale scheuren op regelmatige afstand, meestal om de vier tot zes lagen. In een ver stadium verliest het buitenblad zijn verankering en kan het gaan uitbuigen. Dat is een veiligheidskwestie.

Vervuilde spouw. Tijdens het metselen valt mortel naar beneden en blijft liggen op de ankers of onderin. Zo'n mortelbaard vormt een brug waarover water van het buitenblad naar het binnenblad kan lopen.

Verkeerd geïsoleerde spouw. Isolatiemateriaal dat de spouw volledig vult zonder daarvoor geschikt te zijn, of dat op vochtige plekken is ingebracht, brengt water naar het binnenblad. Spouwisolatie hoort daarom vooraf gegaan te worden door een inspectie.

Dichtgesmeerde stootvoegen. De open voegen onderaan het buitenblad en boven kozijnen zitten er om de spouw te ventileren en water af te voeren. Worden ze bij een voegbeurt dichtgesmeerd, dan kan het water er niet meer uit.

Horizontale scheuren op regelmatige afstand in de gevel zijn het handelsmerk van roestende ankers. Kijk of de afstand tussen de scheuren steeds gelijk is; dat is de ankerverdeling.

Roestvlekken op de gevel, vaak uit een voeg lopend.

Een buitenblad dat bol staat. Ga schuin langs de gevel staan en kijk over het vlak. Een uitbuiging zie je zo eerder dan van voren.

Vochtplekken binnen die na slagregen verschijnen en hoger dan een meter zitten, wijzen op een spouwbrug.

Dichtgesmeerde stootvoegen. Kijk onderaan de gevel en boven de kozijnen: daar horen open voegen te zitten.

Zekerheid geeft alleen onderzoek: met een endoscoop door een boorgat kun je de spouw bekijken, met een metaaldetector de ankers lokaliseren, en met een trekproef vaststellen of ze nog dragen.

Zelf doen: de gevel schuin bekijken op uitbuiging, scheuren fotograferen met een liniaal en datum, en controleren of de stootvoegen open zijn. Dichtgesmeerde stootvoegen kun je laten openmaken; dat is een kleine ingreep met effect.

Zelf doen: het patroon vaststellen. Zijn de scheuren horizontaal en op gelijke afstand, dan weet je waar je naar moet laten kijken.

Niet zelf doen: boren in de spouw, ankers beoordelen of isolatie aanbrengen. En al helemaal niet: een gevel laten isoleren zonder voorafgaande inspectie.

Wat je vooral niet doet: horizontale scheuren dichtsmeren. Het roestproces gaat eronder door en je verliest het signaal waarmee je het verloop kon volgen.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan de constructieve veiligheid van bestaande bouwwerken. Een buitenblad dat zijn verankering verliest, valt daaronder; een uitbuigend gevelblad boven een openbare route is een acuut probleem.

Bij spouwisolatie geldt geen wettelijke inspectieplicht, maar een deugdelijke uitvoerder inspecteert de spouw vooraf. Laat vastleggen dat dat is gebeurd en wat de bevindingen waren. Zonder die inspectie kan isoleren een bestaand vochtprobleem verergeren.

Bij een VvE is de gevel gemeenschappelijk. Ankeronderzoek hoort in de conditiemeting en herankeren in het meerjarenonderhoudsplan.

Bij verkoop valt bekende scheurvorming onder de mededelingsplicht.