Het V&G-plan bij een verbouwing: wanneer het verplicht is en wie het maakt

Veiligheid op een bouwplaats is geregeld in het Arbeidsomstandighedenbesluit, en dat besluit maakt geen onderscheid tussen een kantoortoren en een dakkapel: elke plek waar in opdracht wordt gebouwd, is een bouwplaats. Voor een woningeigenaar die verbouwt, is dat onbekend terrein: hij is opdrachtgever en heeft daarmee verplichtingen, zonder dat iemand hem dat vertelt. Deze pagina legt uit wat een V&G-plan is, wanneer het verplicht is, wie het bij een particuliere verbouwing maakt en wat je er als opdrachtgever aan hebt. Hij is voor de woningeigenaar en de zelfbouwer die een verbouwing of nieuwbouw laat uitvoeren, en voor de professional die de plicht moet dragen.

De arboregels voor de bouw kennen drie rollen: de opdrachtgever, de ontwerpende partij en de uitvoerende partij. De opdrachtgever moet ervoor zorgen dat er in het ontwerp rekening wordt gehouden met de veiligheid tijdens de bouw en het latere onderhoud, dat er bij een groter of risicovol project een V&G-plan komt en een coordinator wordt aangewezen, en dat de start van een groot project bij de Nederlandse Arbeidsinspectie wordt gemeld. De ontwerpende partij, meestal de architect of de constructeur, moet in de ontwerpfase de risico's inventariseren en het V&G-plan ontwerpfase opstellen. De uitvoerende partij, de hoofdaannemer, werkt het plan uit voor de uitvoering, wijst de coordinator uitvoeringsfase aan en zorgt dat alle partijen op de bouw zich eraan houden.

Een particulier die voor eigen gebruik bouwt, is een bijzondere opdrachtgever. De arboregels bepalen dat zijn verplichtingen als opdrachtgever rusten op de ontwerpende partij voor de ontwerpfase en op de uitvoerende partij voor de uitvoeringsfase. De woningeigenaar hoeft dus zelf geen plan te maken, maar hij is gebaat bij een architect en een aannemer die weten dat de plicht bij hen ligt. Wie bouwt zonder architect en met een aannemer die het onderwerp niet kent, heeft een bouwplaats zonder plan.

Het V&G-plan zelf is een praktisch document. Het beschrijft het project, de betrokken partijen en wie de coordinator is; de risico's van dit project, zoals werk op het dak, de steiger op de stoep, sloopwerk met stof en trillingen, graafwerk voor een fundering, kabels en leidingen in de grond, asbest in oude materialen, het gebruik van kranen; de maatregelen per risico, zoals randbeveiliging op het dak, een gekeurde steiger, een asbestinventarisatie voor de sloop, een tekening van de kabels en leidingen; de afspraken over de bouwplaats, zoals de afzetting, de opslag, de bouwstroom en het water, het sanitair, de vluchtroute; en bij een bewoonde woning de scheiding tussen bewoners en werk. Het plan wordt in de uitvoering bijgehouden en aangevuld door de aannemer.

Bij de oplevering hoort het V&G-dossier: de informatie die de eigenaar later nodig heeft om veilig onderhoud te doen, zoals de plaats van dakankers voor de glazenwasser, de draagkracht van het dak, de ligging van leidingen, en de materialen waar voorzichtigheid bij hoort. Voor een woning is dat een dun dossier, maar wie over tien jaar een dakdekker inhuurt, heeft er iets aan.

De grens voor de plicht is tweevoudig. De omvang: een bouwwerk dat langer dan dertig werkdagen duurt met op enig moment meer dan twintig werknemers tegelijk, of waarvan de totale omvang meer dan vijfhonderd mensdagen is. Een gewone woningverbouwing haalt dat zelden; een nieuwbouwwoning wel. En de bijzondere gevaren: werk waarbij werknemers kunnen vallen, bedolven of vastgeklemd raken, werk met asbest of andere gevaarlijke stoffen, werk in de buurt van hoogspanning, werk met verdrinkingsgevaar, sloop van dragende constructies, montage van zware prefab elementen. Een dakrenovatie, een asbestsanering of het uitbreken van een dragende muur valt daaronder, ook bij een woning.

Herken een aannemer die het onderwerp kent aan een offerte die de veiligheidsvoorzieningen benoemt: steiger met leuning en kantplank, randbeveiliging op het dak, afzetting, asbestinventarisatie, en aan de vraag naar de bouwtekeningen en de ligging van leidingen.

Herken een bouwplaats zonder plan aan een ladder in plaats van een steiger, een dak zonder randbeveiliging, stof zonder afscherming en een stoep vol materiaal zonder afzetting.

Herken een groot of risicovol project aan de melding bij de Nederlandse Arbeidsinspectie, die zichtbaar op de bouwplaats hoort te hangen.

Herken een V&G-dossier aan de oplevering: een map of een bestand met tekeningen, dakankers, leidingen en de veiligheidsinformatie van de gebruikte materialen.

Zelf doen: de aannemer en de architect vragen naar het V&G-plan, de coordinator en de veiligheidsvoorzieningen, en de afspraken in de offerte laten opnemen.

Zelf doen: de bouwplaats bij het begin en tijdens het werk bekijken op de punten uit het plan: steiger, randbeveiliging, afzetting, stof, opslag.

Zelf doen: een asbestinventarisatie laten uitvoeren voor de sloop bij een woning van voor 1994, ook als de aannemer er niet om vraagt.

Zelf doen: het V&G-dossier bij de oplevering vragen en bewaren bij de tekeningen.

Niet zelf doen: het V&G-plan schrijven voor een project met bijzondere gevaren; dat is werk voor wie de risico's van de bouw kent, en de plicht ligt bij de professional.

Niet zelf doen: de steiger of de randbeveiliging beoordelen op de keuring; vraag de aannemer om het keuringsbewijs.

Het Arbeidsomstandighedenbesluit verplicht bij een bouwwerk tot een V&G-plan als de bouw langer duurt dan dertig werkdagen met meer dan twintig werknemers tegelijk, meer dan vijfhonderd mensdagen omvat, of werk met bijzondere gevaren bevat; dezelfde omvangsgrenzen gelden voor de melding aan de Nederlandse Arbeidsinspectie voor de start.

De opdrachtgever draagt de verplichtingen voor het V&G-plan en de aanwijzing van coordinatoren; bij een particulier die voor eigen gebruik bouwt, rusten die verplichtingen op de ontwerpende partij in de ontwerpfase en op de uitvoerende partij in de uitvoeringsfase.

De ontwerpende partij moet in het ontwerp de veiligheid tijdens bouw, gebruik en onderhoud meenemen; de uitvoerende partij moet het plan uitwerken en naleven en een V&G-dossier opleveren.

Iedere werkgever op de bouwplaats blijft daarnaast zelf verantwoordelijk voor de veiligheid van zijn eigen mensen, met of zonder plan; het plan regelt de samenhang, niet de plicht van elke partij afzonderlijk.

Werken met asbest vraagt een inventarisatie en, behalve bij enkele eenvoudige toepassingen, een gecertificeerd saneerder; dat staat los van het V&G-plan en geldt ook voor een particulier die zelf sloopt.