Vorstschade aan leidingen voorkomen

Bij vorst bevriest water in leidingen die niet warm blijven. Water is daarin bijzonder: het zet uit als het bevriest, en die uitzetting laat het leidingmateriaal scheuren of een koppeling loslaten.

Dit artikel gaat over waar dat gebeurt, welke maatregelen werken, wat je doet als het toch misgaat, en hoe een verzekeraar ernaar kijkt.

Een leiding met stilstaand water in een ruimte die onder nul komt, bevriest van buiten naar binnen. De ijsprop groeit en het water dat erachter opgesloten raakt, wordt samengedrukt tot het materiaal het begeeft.

Koper scheurt, kunststof rekt en scheurt bij een zwakke plek, en een knel- of persverbinding komt los. Bij metalen leidingen ontstaat vaak een fijne lengtescheur die er onopvallend uitziet.

Zolang het vriest, gebeurt er niets. De prop houdt het gat dicht. Bij dooi smelt de prop en begint het water te lopen, doorgaans op een moment dat niemand kijkt.

De ruimten waar het gebeurt hebben iets gemeen: ze worden niet verwarmd, ze staan in verbinding met buitenlucht, en er loopt een leiding doorheen die niet in gebruik is. Een buitenkraan, een kruipruimte met open roosters, een onverwarmde garage of berging, een zolder zonder verwarming, en een portiek of een meterkast met een rooster naar buiten.

Twee factoren bepalen of het misgaat: hoe koud het wordt en hoe lang het duurt. Een nacht van min vijf doet weinig; drie dagen aanhoudende vorst met wind doet veel meer, omdat de kou dan de constructie in trekt.

Wind is de onderschatte factor. Een leiding in een tochtige kruipruimte bevriest bij een hogere temperatuur dan dezelfde leiding in een stille ruimte.

Loop de woning na op leidingen in ruimten die je niet verwarmt: garage, berging, zolder, kruipruimte, meterkast.

Kijk waar de buitenkraan vandaan komt en of er een aftapmogelijkheid binnen zit.

Kijk of de kruipluiken en de roosters open of dicht staan, en of er wind door de kruipruimte trekt.

Kijk of leidingen tegen een buitenmuur of door een spouw lopen. Die liggen aan de koude kant en dat is van binnen niet te zien.

Kijk of er een leiding loopt naar iets dat je 's winters niet gebruikt: een buitendouche, een tuinkraan, een vijverpomp, een tweede toilet in een berging.

Voel na een vorstperiode of er ergens minder druk op de kraan staat. Dat kan wijzen op een gedeeltelijke prop.

Let bij dooi op geluid: tikken, ruisen of een lopende watermeter terwijl alles dichtstaat.

Zelf doen: de binnenkraan van de buitenkraan dichtdraaien en de buitenkraan open laten staan.

Zelf doen: leidingisolatie aanbrengen op bereikbare leidingen in koude ruimten.

Zelf doen: kruipluiken en roosters tijdelijk afsluiten tijdens vorst, en daarna weer openen.

Zelf doen: de verwarming laag laten staan bij afwezigheid.

Zelf doen: weten waar de hoofdkraan zit, en dat opzoeken op een rustige dag.

Niet zelf doen: een vorstvrije buitenkraan met keerklep aanleggen, tenzij je met de installatie overweg kunt.

Niet zelf doen: een bevroren leiding ontdooien met een brander of een hetelucht­pistool.

Wat je nooit moet doen: een bevroren leiding snel ontdooien. Doe het langzaam met warme doeken, met de hoofdkraan dicht en met een emmer eronder, zodat je ziet wat er gebeurt zodra de prop weg is.

Voor een drinkwaterinstallatie gelden eisen aan de aanleg, waaronder dat leidingen vorstvrij worden aangebracht. Bij bestaande woningen is dat lang niet altijd zo uitgevoerd.

Voor een aftappunt en een keerklep bij een buitenkraan gelden regels vanuit de drinkwaterinstallatie, om terugstroming te voorkomen.

Bij een huurwoning is de leidinginstallatie een zaak van de verhuurder. Het treffen van eenvoudige voorzorgsmaatregelen, zoals het aftappen van de buitenkraan, valt onder het kleine onderhoud van de huurder.

Een opstalverzekering dekt doorgaans schade door een plotselinge en onvoorziene gebeurtenis. Vorstschade valt daar in beginsel onder; heeft de verzekerde nagelaten redelijke maatregelen te nemen, dan kan een verzekeraar de uitkering beperken. Dat volgt uit de polis en niet uit de wet.

Veel polissen stellen een voorwaarde bij een woning die langer leegstaat of onverwarmd blijft: het systeem aftappen of de woning verwarmd houden. Lees dat na vóór een lange afwezigheid in de winter.

In een VvE zijn de leidingen tot aan de woning gemeenschappelijk. Schade in een gemeenschappelijke ruimte, zoals een portiek of een garage, is een zaak van de vereniging.