Betonrot in galerij- en balkonvloeren

Bij galerijflats en bij appartementen met balkons uit de jaren vijftig tot tachtig komt aantasting van het beton voor. In het dagelijks spraakgebruik heet dat betonrot; technisch gaat het om corrosie van de wapening.

Dit artikel gaat over hoe dat proces werkt, waarom juist galerij- en balkonvloeren kwetsbaar zijn, hoe je het herkent, wat onderzoek en herstel inhouden, en wat de rol van de vereniging daarbij is.

Gewapend beton dankt zijn sterkte aan de combinatie van twee materialen: beton dat druk opneemt en staal dat trek opneemt. Het staal ligt in het beton en wordt daardoor beschermd tegen roest, want vers beton is sterk basisch en in die omgeving roest staal niet.

Die bescherming verdwijnt op twee manieren. De eerste is carbonatatie: kooldioxide uit de lucht dringt langzaam het beton in en verlaagt de zuurgraad. Bereikt dat front de wapening, dan begint het staal te roesten.

De tweede is chloride. Dooizout, zeewater of chloridehoudende toeslagstoffen die in de jaren vijftig en zestig zijn gebruikt, brengen chloride bij het staal. Chloride tast de beschermlaag plaatselijk aan en geeft diepe, plaatselijke roest.

Roest neemt meer ruimte in dan het staal waaruit het ontstaat. Die uitzetting drukt het beton eromheen weg: eerst een scheur langs de wapening, dan een schil die loskomt, en uiteindelijk beton dat eraf valt.

Waarom juist galerijen en balkons? Drie redenen tegelijk. De vloer is dun, dus de dekking op de wapening is klein. Hij staat buiten, dus hij wordt nat en droogt weer op. En er wordt gestrooid, dus er komt chloride bij.

Dan is er nog een constructief punt dat losstaat van de aantasting. Veel galerij- en balkonvloeren uit die periode zijn uitkragend: ze steken uit de gevel en worden alleen aan één zijde ingeklemd. De trekwapening ligt dan bovenin, aan de kant waar het water staat. Aantasting op die plek raakt precies de wapening die het geheel draagt.

Daarom bestaat er voor dit type vloer een onderzoeksplicht, met een termijn waarbinnen eigenaren de constructieve veiligheid moeten laten beoordelen.

Kijk naar de onderzijde van de galerij of het balkon. Roestbruine strepen, scheuren die een rechte lijn volgen, en beton dat afschilfert zijn het beeld.

Klop met een hamertje op verdachte plekken. Een holle klank betekent dat het beton achter het oppervlak al is losgedrukt, ook als er nog niets afvalt.

Kijk naar de randen en naar de onderkant van de rand. Daar loopt het water langs en daar is de dekking het kleinst.

Kijk of er een deugdelijke afwerking op ligt en of die heel is. Een coating die openstaat, houdt water vast in plaats van tegen.

Kijk of er afschot is en of het water weg kan. Water dat blijft staan, is de motor van het hele proces.

Kijk naar de hekwerkbevestiging. Verankering die in het beton is gezet en roest, drukt het beton net zo goed weg, en dat is bovendien een valveiligheidsrisico.

Kijk of er in het complex al eerder is hersteld, en waar. Aantasting volgt de bouwwijze en komt in een complex zelden op één plek voor.

Zelf doen: de onderzijde van galerij en balkon bekijken op strepen, scheuren en afschilfering.

Zelf doen: met een hamertje op verdachte plekken kloppen en luisteren of het hol klinkt.

Zelf doen: controleren of het water weg kan en of er plassen blijven staan.

Zelf doen: foto's maken met datum en die aan het bestuur geven.

Zelf doen: navragen of de onderzoeksplicht is nagekomen en of de uitkomst is gemeld.

Niet zelf doen: beton uithakken of een reparatie uitvoeren.

Niet zelf doen: de constructieve veiligheid beoordelen.

Wat je nooit moet doen: losgekomen beton wegwerken met een coating of met stucwerk. Je maakt het onzichtbaar, het proces gaat door, en de volgende keer valt er meer af.

Constructieve veiligheid is een eis. Voor uitkragende galerij- en balkonvloeren van een bepaalde bouwperiode geldt een onderzoeksplicht met een termijn; de gemeente ziet daarop toe.

De uitkomst van dat onderzoek wordt aan de gemeente gemeld. Wordt de veiligheid niet aangetoond, dan kan de gemeente maatregelen opleggen, tot en met het buiten gebruik stellen van de galerij.

In een appartementengebouw zijn galerijen en balkonvloeren onderdeel van de hoofdconstructie en dus gemeenschappelijk. Onderzoek en herstel zijn een zaak van de vereniging.

Een vereniging is verplicht een reservefonds aan te houden. Betonherstel is een uitgave van een omvang die daar alleen met een meerjarenonderhoudsplan in past.

Voor het beoordelen van de conditie van bouwdelen bestaat een norm met conditiescores. Vraag welke methodiek het adviesbureau gebruikt, zodat rapporten vergelijkbaar blijven.

Bij werk aan de galerij gelden de Arbowet en het Arbobesluit, met eisen aan randbeveiliging en aan het werken boven de openbare ruimte.

Bij een huurwoning is dit groot onderhoud en dus een zaak van de verhuurder.