Wat is het verschil tussen een aan/uit-thermostaat en een modulerende regeling?

Waarom dat zo is

Een aan/uit-thermostaat kent maar twee standen. Is het in de kamer kouder dan ingesteld, dan sluit hij een contact en start de ketel. De ketel gaat naar de aanvoertemperatuur die in zijn eigen menu staat, vaak 70 tot 80 graden, en werkt op vol vermogen. Is de kamer op temperatuur, dan valt het contact weg en stopt de ketel. De kamertemperatuur schommelt daardoor rond de ingestelde waarde, meestal een halve tot een hele graad op en neer.

Een modulerende thermostaat stuurt geen aan-uitsignaal maar een berichtje. Hij meet hoe ver de kamer van de gewenste temperatuur af zit en hoe snel die oploopt, en vraagt de ketel om een bijpassende aanvoertemperatuur. Bij een klein warmtevraagje wordt dat bijvoorbeeld 38 graden op twintig procent vermogen. De ketel blijft dan lang en rustig draaien in plaats van kort en hard.

Dat verschil zit in het rendement. Een hr-ketel haalt zijn hoge rendement uit het condenseren van de waterdamp in de rookgassen, en dat gebeurt pas als het water dat terugkomt uit de radiatoren kouder is dan ongeveer 55 graden. Draait de ketel op 80 graden aanvoer, dan komt het retourwater vaak boven die grens en condenseert hij nauwelijks. Bij een lage aanvoertemperatuur condenseert hij bijna altijd.

Het tweede verschil is het aantal starts. Elke start kost gas voor het opwarmen van de warmtewisselaar en slijt de ontsteking. Een ketel die tien keer per uur kort aanslaat, pendelt, en dat gebeurt vooral als het ketelvermogen veel groter is dan de woning vraagt, wat bij combiketels bijna altijd zo is omdat het vermogen op het warme water is gekozen. Een modulerende regeling verlengt de brandertijd en verlaagt het aantal starts flink.

Let op wat een modulerende regeling niet is. Ze is niet hetzelfde als een slimme thermostaat: er zijn slimme thermostaten met app en zelflerende programma's die naar de ketel toe gewoon aan/uit schakelen. En ze is niet hetzelfde als een weersafhankelijke regeling, die met een buitenvoeler en een stooklijn werkt en de aanvoertemperatuur op de buitentemperatuur baseert. De twee kunnen samengaan en versterken elkaar, maar het zijn verschillende dingen.

De verbinding is meestal OpenTherm, een protocol dat over dezelfde twee draadjes loopt als een aan/uit-signaal. Sommige merken gebruiken een eigen bus en accepteren alleen hun eigen thermostaat. Ondersteunt de ketel geen enkel busprotocol, dan is modulerend niet mogelijk en houd je aan/uit, hoe slim de thermostaat verder ook is.

Verwacht geen wonderen van het apparaat alleen. De winst van modulerend regelen komt pas binnen als de radiatoren groot genoeg zijn om de kamer op een lagere watertemperatuur warm te krijgen en als de installatie waterzijdig is ingeregeld. Zonder dat zakt de thermostaat terug naar hogere temperaturen en verdwijnt het voordeel.

Wat je nu kunt doen

Pak de handleiding van de ketel of zoek op het typenummer of er OpenTherm of een eigen busaansluiting op zit. Kijk daarna achter de huidige thermostaat: liggen daar twee draden, dan is de bekabeling in de regel geschikt en gaat het alleen om het signaal dat erover loopt.

Vergelijk de prijzen met de installatie erbij. Een aan/uit-klokthermostaat kost € 60 tot € 150, een modulerende thermostaat € 120 tot € 350 en een modulerende met app en zelflerend programma € 150 tot € 400. Laten plaatsen door een installateur kost € 90 tot € 250, en dat is meestal het moment om ook de ketelinstellingen te laten nalopen.

Zet na de montage de maximale aanvoertemperatuur voor de verwarming in de ketel lager, bijvoorbeeld op 60 graden, en kijk of de woning op de koudste dagen nog warm wordt. Lukt dat, dan zak je verder. Lukt het niet in één kamer, dan is daar een grotere radiator nodig en niet een hogere temperatuur voor het hele huis.

Houd de kamer waar de thermostaat hangt vrij van een dichtgedraaide thermostaatkraan. De regeling meet daar, en een radiator die vroegtijdig dichtvalt laat de thermostaat om steeds meer warmte vragen terwijl de rest van het huis al op temperatuur is.

Laat bij twijfel eerst de installatie waterzijdig inregelen en de radiatoren doorrekenen. Dat kost € 300 tot € 900 voor een rijwoning en levert vaak meer op dan het verschil tussen de twee thermostaten.