Waarom komt cv-slib steeds terug?
Gesteld in september 2026 · beantwoord door de redactie · gecontroleerd op 4 september 2026
De vraag
De installateur heeft vorig jaar onze cv-installatie gespoeld en een filter geplaatst, en nu zit dat filter alweer vol zwart slib. We krijgen binnenkort een warmtepomp. Wat is dat slib, waarom komt het terug, hoe vaak moet het filter leeg, en is het bij een warmtepomp erger?
Gesteld in september 2026.
Het korte antwoord
Cv-slib is voor het grootste deel magnetiet, een zwart ijzeroxide dat ontstaat als het staal in de installatie, radiatoren, stalen leidingen en onderdelen van de ketel, langzaam corrodeert in het cv-water. Daar komt kalk uit het vulwater bij, en soms resten van installatiewerk. Het slib zet zich af waar het water rustig stroomt: onderin radiatoren, in de warmtewisselaar, in de pomp en in de vloerverwarmingsverdeler, en het verstopt en slijt.
Het komt terug omdat de oorzaak niet weg is: zolang er zuurstof in het water komt, blijft het staal roesten. Zuurstof komt binnen bij elk bijvullen met vers water, via kunststof leidingen zonder zuurstofdichte laag, via een expansievat dat niet meer werkt of een ontluchter die lucht binnenlaat, en via lekkages. Spoelen haalt het slib weg dat er ligt; het filter vangt wat daarna ontstaat. Dat het filter na een jaar vol zit, zegt dat de installatie nog volop corrodeert.
Bij een warmtepomp is dat erger, omdat de warmtewisselaar fijnere kanalen heeft en de pomp gevoeliger is; slib is een van de meest voorkomende oorzaken van storingen en rendementsverlies. Filter legen: elk half jaar, en in het eerste jaar na een ingreep elke drie maanden.
Waarom dat zo is
Een cv-installatie is een gesloten watersysteem met stalen onderdelen. Staal roest in water zolang er zuurstof bij komt; is de zuurstof op, dan stopt het. In een goed gesloten installatie wordt de zuurstof uit het vulwater binnen enkele weken door de eerste corrosie opgebruikt, en daarna is het water zuurstofloos en gebeurt er weinig meer. Het roestproduct van die eerste fase en van alles wat daarna nog binnenkomt, is magnetiet: zwart, fijn, magnetisch en zwaar. Het zet zich af waar het water langzaam stroomt en het blijft daar liggen, of het wordt meegevoerd naar de plekken met de nauwste doorgangen.
Dat het na een jaar terug is, betekent dat er zuurstof in blijft komen. De wegen zijn bekend. Bijvullen: elke keer dat de druk wegvalt en er kraanwater bij gaat, komt er een portie zuurstof en kalk binnen; een installatie die maandelijks moet worden bijgevuld, heeft een lek of een defect expansievat, en corrodeert doorlopend. Kunststof leidingen zonder zuurstofdiffusiedichte laag: oude vloerverwarmingsleidingen en sommige kunststofleidingen laten zuurstof door de wand heen naar binnen, weinig maar altijd. Een expansievat waarvan het membraan kapot is of de voordruk weg, waardoor de druk schommelt, de automatische ontluchter lucht aanzuigt en er telkens moet worden bijgevuld. Open onderdelen, zoals een open expansievat op de zolder in oude installaties, waar het water in contact staat met de lucht. En lekkages, ook kleine, die niemand ziet maar die het bijvullen nodig maken. Zolang een van die wegen open is, produceert de installatie slib, en spoelen en filteren zijn dan onderhoud, geen oplossing.
Slib doet schade waar het terechtkomt. Onderin radiatoren isoleert het en blijft de onderkant koud. In de warmtewisselaar van de ketel of de warmtepomp vernauwt het de kanalen, waardoor de doorstroming daalt, de temperatuur plaatselijk oploopt en de wisselaar kan doorbranden of dichtslibben. In de pomp slijt het de lagers en kan het de waaier blokkeren. In de vloerverwarmingsverdeler zet het zich af in de flowmeters en de kleppen. En het magnetische slib klontert op magnetische onderdelen, zoals de pomp en de kleppen, waar het het meeste kwaad doet.
Een warmtepomp verdraagt dat minder dan een cv-ketel. De warmtewisselaar waarin de warmte van het koudemiddel aan het cv-water wordt overgedragen, heeft fijne kanalen en werkt met kleine temperatuurverschillen; een laagje slib verkleint de overdracht en het rendement direct. De circulatiepomp van een warmtepomp draait continu en is gebouwd op schoon water. Fabrikanten eisen daarom een schone installatie bij de inbedrijfstelling en een magnetietfilter in de retour, en veel garanties vervallen als het filter ontbreekt of het water niet aan de eisen voldoet. Een bestaande installatie die naar een warmtepomp overgaat, wordt daarom vooraf gespoeld, soms chemisch, en gevuld met behandeld water.
Het filter: een magnetietfilter of vuilafscheider in de retourleiding vlak voor de ketel of de warmtepomp vangt het slib op voordat het de wisselaar bereikt, met een magneet voor het magnetiet en een zeef of cycloon voor de rest. Het moet worden geleegd voordat het vol zit, anders stroomt het water er langs en verliest het zijn werking. Hoe vaak, hangt af van hoeveel slib de installatie maakt: bij een schone, gesloten installatie een keer per jaar bij het onderhoud; bij een installatie die nog corrodeert elke drie maanden. Wie het filter leegt en ziet hoeveel erin zat, weet hoe de installatie eraan toe is. Wordt het snel minder, dan is de installatie schoon en dicht; blijft het vol komen, dan zit er nog een zuurstoflek.
Wat je nu kunt doen
Zoek de zuurstofbron: houd bij hoe vaak er wordt bijgevuld, laat het expansievat op voordruk en membraan controleren, en vraag of de vloerverwarmingsleidingen zuurstofdicht zijn. Een installatie die niet meer dan een keer per jaar hoeft te worden bijgevuld, is dicht.
Laat de installatie vóór de warmtepomp grondig spoelen, zo nodig met een reinigingsmiddel, en vullen met water dat aan de eisen van de warmtepompfabrikant voldoet, vaak onthard of gedemineraliseerd met een inhibitor. Reken op € 300 tot 700 voor spoelen en behandelen van een woninginstallatie.
Laat een magnetietfilter met voldoende capaciteit in de retour vlak voor de warmtepomp plaatsen als dat er nog niet zit, en leeg het in het eerste jaar elke drie maanden, daarna elk half jaar. Reken op € 150 tot 350 voor een filter inclusief plaatsing.
Vervang niet-zuurstofdichte kunststofleidingen als ze de bron blijken, of scheid de vloerverwarming van de rest met een warmtewisselaar; dat laatste is bij oude vloerverwarming vaak de praktische weg.
Noteer bij elk legen hoeveel slib erin zat; een filter dat na een jaar nog vol komt, is een signaal om verder te zoeken, geen onderhoudsritme om te accepteren.
Wanneer dit antwoord niet opgaat
Bij bruin, roestkleurig slib in plaats van zwart. Dat is hematiet, een teken van veel zuurstof in het water, en wijst op een open systeem of een groot lek.
Bij wit of grijs bezinksel. Dat is kalk of resten van soldeer- en installatiewerk, en dat komt na één keer spoelen niet terug.
Bij een installatie met alleen koperen leidingen en aluminium radiatoren. Daar is magnetiet zeldzaam, maar kan aluminium corroderen bij een verkeerde zuurgraad van het water.
Bij stadsverwarming met een afleverset. Daar is het gebouwzijdige systeem gescheiden van het net en gelden de eisen van het warmtebedrijf.
Bij een nieuwe installatie in het eerste jaar. Daar is een portie slib van de eerste corrosie normaal; het gaat om wat er daarna nog komt.
Zie voor meer informatie
We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.