Luchtverwarming in een woning: comfort, onderhoud en vervangen

Deze pagina gaat over warmeluchtverwarming in woningen: hoe het systeem is opgebouwd, waar de comfortklachten vandaan komen, wat onderhoud kost en welke route je hebt als het toestel aan vervanging toe is. Ze is geschreven voor de woningeigenaar en de koper die met zo'n installatie te maken krijgt, en voor de huurder die wil weten wat hij van de verhuurder mag verwachten.

Over de vraag welke warmtepomp bij welke woning past staat meer op de pagina's over warmtepompen; over kanalen in een gedeeld systeem bij de collectieve installaties.

Een luchtverwarmingsinstallatie bestaat uit vier delen: een toestel dat lucht verwarmt, een ventilator die die lucht rondpompt, een kanalenstelsel naar de ruimten, en een retourweg terug naar het toestel.

Het toestel is in de meeste bestaande woningen een gasgestookte luchtverwarmer. De ventilator blaast woninglucht langs de buitenkant van een gesloten warmtewisselaar; de lucht wordt warm, de verbrandingsgassen gaan via de rookgasafvoer naar buiten. Wisselaar en woninglucht horen strikt gescheiden te blijven.

De kanalen liggen in de meeste woningen in de vloer van de begane grond, gestort in het beton of aangelegd in de kruipruimte, met roosters langs de buitengevel. Bovenverdiepingen worden gevoed via een stijgkanaal in een schacht. De retourlucht loopt niet door een eigen kanaal terug, maar door de woning zelf: van de slaapkamer onder de deur door naar de overloop, langs de trap naar beneden, en via een retourrooster terug naar de kast. Dat is de reden dat het systeem stilvalt zodra iemand tochtstrips onder alle binnendeuren plakt of een deur dichthoudt.

De regeling is meestal één thermostaat in de woonkamer die het hele systeem aanstuurt. De verdeling over de ruimten ligt vast in de kanaaldoorsneden en in de stand van de roosters, en is bij oplevering ingeregeld. Wie later een uitbouw plaatst, verstoort die balans zonder het te merken.

Lucht draagt weinig warmte per kubieke meter. Om dezelfde warmte te leveren als een waterinstallatie moet er veel lucht bewegen, vaak drie tot zes keer de woninginhoud per uur. Daar komen de kenmerkende eigenschappen uit voort: snelle opwarming, hoorbare luchtstroom, opdwarrelend stof, en een gevoel van droogte omdat de warme lucht langs je huid strijkt.

Een deel van de nieuwere systemen kan ook koelen, met een koelbatterij in het toestel of met een warmtepompunit in plaats van de gasverwarmer. Koelen via lucht gaat in zo'n woning eenvoudiger dan in een woning met radiatoren, omdat het verdeelsysteem er al ligt.

Roosters in de vloer langs de buitengevel of laag in de wand, en geen radiatoren onder de ramen.

Een hoge kast in de hal of de bijkeuken met een toestel dat je hoort aanslaan, met een luchtfilter achter een klep.

Warme lucht die hoorbaar door het rooster komt en een woonkamer die binnen een kwartier op temperatuur is, gevolgd door een even snelle afkoeling zodra de brander stopt.

Slaapkamers die structureel kouder blijven dan de woonkamer, zeker als de deur dicht is of als er dikke vloerbedekking ligt die de spleet onder de deur afsluit.

Stof op meubels en langs de roosters, en een filter dat na een paar maanden grijs is. Zit het filter er niet in of scheef, dan komt het stof in het toestel terecht.

Een prikkelende of muffe lucht bij het aanslaan, of roetsporen rond het rooster of de kast. Dat vraagt om directe controle door een gecertificeerd installateur.

Zelf: het filter controleren en vervangen, twee tot vier keer per jaar. Roosters stofzuigen en vrijhouden van meubels en vloerkleden. De retourweg open houden met een kier onder of naast de binnendeur. Bijhouden welke kamer te koud is, zodat een installateur iets heeft om op in te regelen.

Zelf met enige handigheid: een CO-melder plaatsen bij het toestel en in de slaapkamer, en bereikbare kanaaldelen in de kruipruimte controleren op losse tape en ontbrekende isolatie.

Niet zelf: alles aan het gastoestel en aan de rookgasafvoer. Dat is bij wet voorbehouden aan een gecertificeerd bedrijf. Ook het opnieuw inregelen van de luchtverdeling, het reinigen van de kanalen en het aansluiten van een warmtepompunit horen bij een vakman. Kanalen in een betonvloer laat je met rust; wie daar zelf in gaat zagen, snijdt vaak wapening door.

Voor werk aan een gasgestookte luchtverwarmer geldt de wettelijke certificering voor werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties. Alleen een bedrijf dat in het openbare register staat mag installeren, onderhouden of ombouwen, en mag de installatie na afloop vrijgeven. Laat je het toch door een niet-gecertificeerd bedrijf doen, dan heb je bij schade een probleem met de verzekeraar.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan de verbrandingsluchttoevoer en de rookgasafvoer van een gastoestel, aan de ventilatiecapaciteit van de woning en aan het geluid van installaties bij nieuwbouw. Voor bestaande bouw gelden lagere ondergrenzen, maar een toestel dat verbrandingsgassen in de woning brengt is altijd in strijd met de zorgplicht van de eigenaar.

Sinds 1 juli 2022 zijn rookmelders verplicht op elke verdieping van een woning. Een CO-melder is bij een bestaand gastoestel niet wettelijk verplicht, maar bij luchtverwarming wel verstandig: het toestel blaast de woninglucht langs de wisselaar rond, dus een lek verspreidt zich sneller dan bij een cv-ketel.

Het vervangen van een luchtverwarmer is onder de Omgevingswet niet vergunning- of meldingsplichtig. Een buitendeel van een warmtepomp aan de gevel of in de tuin kan wel onder regels van het omgevingsplan vallen, en er geldt een geluidsgrens op de erfgrens van de buren.

In een appartement horen de schachten en vaak ook het collectieve deel van de kanalen bij de gemeenschappelijke delen; wat van jou is staat in de splitsingsakte. Voor een doorvoer door de gevel of het dak heb je toestemming van de vergadering nodig.

Bij een huurwoning is de verwarmingsinstallatie van de verhuurder. Onvoldoende verwarming, een defecte wisselaar of vervuilde kanalen zijn een gebrek dat je schriftelijk meldt. Regels veranderen; controleer bij twijfel de actuele tekst of vraag het aan de gemeente.