Wat betekent een scheur die door de stenen loopt?

Waarom dat zo is

Metselwerk bestaat uit stenen en mortel, en de mortel is de zwakste van de twee. Als een gevel wordt belast door beweging — zetting van de fundering, uitzetting door temperatuur, een latei die doorbuigt — zoekt de spanning een uitweg. Bij een matige spanning gaat dat via de voegen: de scheur loopt trapsgewijs langs stoot- en lintvoegen, omdat de mortel eerder loslaat dan de steen breekt. Zo'n getrapte scheur is het gewone beeld bij langzame zetting en bij thermische beweging.

Als de spanning groter is of sneller opkomt, heeft de scheur geen tijd om de voegen te zoeken. Hij breekt de kortste weg, en dat is door de stenen. Dat vraagt aanzienlijk meer kracht, want baksteen is sterk. Een scheur door de stenen vertelt dus dat er iets stevigs aan het werk is geweest: een aanzienlijke ongelijke zetting, een geconcentreerde belasting, een constructiedeel dat is verschoven, of trillingen van buitenaf.

Ook de richting zegt iets. Een schuine scheur die naar één kant oploopt, wijst naar de plek waar de fundering zakt: de scheur opent zich aan de kant die naar beneden gaat. Een verticale scheur door stenen op een rechte lijn kan een ontbrekende dilatatievoeg zijn in een lange gevel: het metselwerk krimpt of zet uit en heeft nergens ruimte. Een horizontale scheur door stenen boven een raam is meestal een latei die doorbuigt of roest.

Het onderscheid met de buren is dus niet toevallig. Dezelfde beweging geeft in de ene gevel een voegscheur en in de andere een steenscheur, afhankelijk van de sterkte van de mortel, de hardheid van de steen en de snelheid van de beweging. Hardere, moderne steen met sterke cementmortel scheurt vaker door de steen dan oud metselwerk met kalkmortel.

Wat je nu kunt doen

Fotografeer de scheur met een liniaal ernaast en noteer de breedte op een paar punten en de datum. Herhaal dat na drie maanden.

Kijk waar de scheur begint en eindigt, en of hij aan de binnenkant van de muur ook zichtbaar is. Een scheur die door de hele muur gaat, is een ander verhaal dan een scheur in het buitenblad.

Kijk naar de omgeving: een raam of deur dichtbij, een aanbouw, een boom, een verzakte bestrating, een regenpijp. De oorzaak zit vrijwel altijd in de buurt.

Laat een bouwkundige komen als de scheur breder is dan enkele millimeters, als hij groeit, of als er ramen of deuren gaan klemmen. Reken op € 250 tot 600 voor een beoordeling met rapport (exclusief funderingsonderzoek).

Herstel de scheur pas als de oorzaak bekend is en de beweging is gestopt. Dichtsmeren zonder diagnose verbergt het signaal.