Wat een vochtmeter je niet vertelt

Er zijn twee soorten vochtmeters die door elkaar worden gehaald. De eerste meet de luchtvochtigheid in een ruimte, meestal samen met de temperatuur. De tweede meet het vochtgehalte in een materiaal, met pennen die je in hout drukt of met een sensor die je tegen een muur houdt. Ze meten iets volstrekt verschillends en ze beantwoorden verschillende vragen.

Bij luchtvochtigheid is de veelgehoorde vuistregel dat veertig tot zestig procent goed is. Die regel klopt ongeveer, en hij is toch misleidend, omdat relatieve luchtvochtigheid afhangt van de temperatuur. Dezelfde hoeveelheid water in de lucht geeft bij achttien graden een hoger percentage dan bij eenentwintig. Een slaapkamer die je niet verwarmt, laat daarom bijna altijd een hoog percentage zien, ook wanneer er niet meer vocht in de lucht zit dan in de woonkamer. Wie dat percentage aanziet voor een vochtprobleem, gaat een probleem oplossen dat er niet is.

Wat je wél uit een luchtvochtigheidsmeter haalt, is het verloop. Eén meting is een momentopname; een reeks metingen over twee weken is een gegeven. Als het percentage in de badkamer na het douchen binnen een uur terugzakt, werkt de ventilatie. Zakt het pas na vier uur terug, dan niet. Dat onderscheid is bruikbaar en het vraagt geen dure meter, wel een beetje geduld.

Bij een materiaalmeter is het probleem groter. Een pennenmeter is geijkt op hout, en het getal dat hij toont is alleen betekenisvol voor hout. Houd je hem tegen metselwerk, gips of beton, dan meet hij elektrische geleiding en niet vocht. Zout in het metselwerk, wapening, metalen profielen achter het gips, een spijker, een oude verflaag met metaalpigment: ze geven allemaal een hoge waarde zonder dat er een druppel water in de buurt is. Optrekkend vocht en zoutuitbloei komen bovendien vrijwel altijd samen voor, waardoor de meter juist op de meest verdachte plek de minst betrouwbare uitslag geeft.

De praktische conclusie is dat een meter goed is in vergelijken en slecht in vaststellen. Meet nooit één plek maar altijd een reeks: de verdachte plek, dezelfde muur twee meter verderop, en een binnenmuur die zeker droog is. Het verschil tussen die drie zegt meer dan elk absoluut getal. Loopt de waarde naar beneden toe op, dan wijst dat richting optrekkend vocht. Is de waarde hoog rond één punt en daarbuiten normaal, dan wijst dat op een lekkage. Is de hele wand gelijkmatig verhoogd aan de buitenzijde, dan is doorslag waarschijnlijker.

Er is een methode die geen meter nodig heeft en die vaak sneller antwoord geeft. Plak een stuk plastic van ongeveer een halve meter luchtdicht op de natste plek en wacht achtenveertig uur. Zit het vocht daarna aan de kamerzijde van het plastic, dan komt het uit de lucht en heb je een ventilatievraagstuk. Zit het aan de muurzijde, dan komt het uit de constructie en is er iets anders aan de hand. Die twee uitkomsten leiden tot totaal verschillende ingrepen, en het onderscheid kost een stuk plastic.

Wanneer een meter wel zijn geld waard is: bij het vaststellen of een constructie na een lekkage of na nieuwbouw daadwerkelijk is uitgedroogd, voordat je gaat afwerken. Bouwvocht en restvocht zijn onzichtbaar, en verf of stuc op een te natte ondergrond komt binnen een jaar terug als schade. Daar meet je hout op hout, met een geijkte meter, en dan is het getal wel betekenisvol.

En wanneer je moet stoppen met zelf meten: als de metingen elkaar tegenspreken, als het vocht na een droge periode niet afneemt, of als er scheurvorming bij komt. Dan is de vraag niet meer hoeveel vocht er zit maar waar het vandaan komt, en dat vraagt onderzoek dat een meter niet kan leveren.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: dezelfde hoeveelheid water in de lucht bij achttien en bij eenentwintig graden, met het verschil in percentage.

Aanvullend beeld: een meetreeks over drie plekken - de verdachte plek, dezelfde muur verderop, en een droge binnenmuur.

Zout in metselwerk dat een hoge waarde geeft zonder dat er water in de buurt is.

De folietest met beide uitkomsten na achtenveertig uur.

Veelgestelde vragen

Welke twee soorten meters zijn er? Een die luchtvochtigheid meet en een die het vochtgehalte in materiaal meet.

Waarom is de vuistregel van veertig tot zestig procent misleidend? Omdat het percentage afhangt van de temperatuur.

Wat haal ik wel uit een luchtvochtigheidsmeter? Het verloop; hoe snel het percentage na douchen terugzakt.

Wat meet een pennenmeter op metselwerk? Elektrische geleiding, en zout of metaal geeft dan een hoge waarde zonder vocht.

Hoe meet ik wel bruikbaar? Een reeks: de verdachte plek, dezelfde muur verderop, en een muur die zeker droog is.

Wat vertelt het patroon? Oplopend naar beneden wijst op optrekkend vocht, één hoog punt op een lekkage.

Wanneer is een meter wel betrouwbaar? Bij hout, met een geijkte meter, om vast te stellen of iets is uitgedroogd.