Blokverwarming: waarom je stookkosten weinig met jouw gedrag te maken hebben

Bij blokverwarming wordt het totale gasverbruik van het ketelhuis over de woningen verdeeld. Een deel daarvan is vast: leidingverliezen, het warm houden van het systeem, en het aandeel van de gemeenschappelijke ruimten. Dat deel loopt door ongeacht of jij je radiatoren aan hebt staan.

Het andere deel wordt verdeeld op basis van wat er per woning wordt afgenomen, gemeten met warmtekostenverdelers op de radiatoren of met een individuele warmtemeter. Bij verdelers is het bovendien geen echte meting maar een verhoudingsgetal: ze meten de temperatuur van de radiator en rekenen dat om naar een aandeel.

Uit die opzet volgen drie dingen die veel bewoners als oneerlijk ervaren en die technisch verklaarbaar zijn.

De ligging van je woning telt zwaarder dan je gedrag. Een hoekwoning op de bovenste verdieping verliest aanzienlijk meer warmte dan een tussenwoning op de derde etage die aan alle kanten wordt omringd door verwarmde woningen. Voor die tweede is verwarmen vrijwel gratis, voor de eerste onmogelijk te beperken. Om die reden werken veel systemen met correctiefactoren per woningtype; of die er zijn en of ze kloppen, is een vraag aan de beheerder die zelden wordt gesteld.

De leidingverliezen zijn hoog. In een oud complex lopen ongeïsoleerde leidingen door schachten en kruipruimten, en daar verdwijnt warmte voordat hij een woning bereikt. Dat is een gemeenschappelijke kostenpost en het is een van de weinige waar met een concrete maatregel iets aan te doen is: leidingisolatie in de schachten en de kelder verdient zich vaak snel terug.

En de aanvoertemperatuur wordt collectief bepaald. Als één woning of één streng te weinig warmte krijgt, gaat de temperatuur van het hele complex omhoog. Dat is dezelfde inregelvraag als in een eengezinswoning, alleen op een schaal waarbij het rendementsverlies over tientallen woningen wordt uitgesmeerd.

Wat je individueel kunt doen, is dus beperkt maar niet nul. Ontlucht je radiatoren en controleer of ze onderaan warm en bovenaan warm worden. Zet geen meubels of gordijnen voor de radiator, want de verdeler meet de radiatortemperatuur en niet de kamertemperatuur, en een ingebouwde radiator geeft een verhoudingsgetal dat niet klopt met wat je aan warmte krijgt. Vraag je afrekening op met de onderliggende verdeling, en controleer of de correctiefactor voor jouw woningtype is toegepast.

Wat je collectief kunt doen, levert veel meer op, en het is precies de reden dat dit onderwerp op de agenda van de vergadering hoort. Vraag om een inregelrapport van de collectieve installatie: wanneer is er voor het laatst waterzijdig ingeregeld, en op welke aanvoertemperatuur draait het systeem? Vraag naar de isolatie van de distributieleidingen. En vraag of er een weersafhankelijke regeling op het ketelhuis zit en hoe de stooklijn is ingesteld.

Er zijn twee ontwikkelingen die hierbij horen. De Wet collectieve warmte brengt collectieve warmtevoorziening onder een nieuw regime met kostengebaseerde tarieven en toezicht; voor een blokverwarming binnen één VvE geldt dat niet direct, maar de gedachte — navolgbare kosten in plaats van een verdeelsleutel — is dezelfde discussie. En bij een verduurzamingsplan is de collectieve installatie het onderdeel waar de grootste winst zit en waar de besluitvorming het traagst gaat.

Je eigen thermostaat is hier niet de knop die ertoe doet. De knoppen die ertoe doen zitten in het ketelhuis, en daar kom je alleen via de vergadering.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: een hoekwoning bovenin en een tussenwoning op de derde etage, met het verbruik bij identiek stookgedrag.

Aanvullend beeld: ongeïsoleerde distributieleidingen in een schacht, met het verlies per strekkende meter.

Een radiator achter een meubel, met de verdelerwaarde ernaast.

Een inregelrapport van een collectieve installatie met de aanvoertemperatuur.

Veelgestelde vragen

Waarom helpt zuiniger stoken zo weinig? Omdat een aanzienlijk deel van de kosten vast is en niet met jouw gedrag meebeweegt.

Is dat oneerlijk? Het is een gevolg van de kostenverdeling; wel horen er correctiefactoren voor de ligging van je woning te gelden.

Wat meet een warmtekostenverdeler? De temperatuur van de radiator, omgerekend naar een aandeel - geen energie.

Waarom mag ik de radiator niet inbouwen? Dan meet de verdeler een waarde die niet klopt met de warmte die je krijgt.

Wat kan ik individueel doen? Ontluchten, radiatoren vrijhouden, en je afrekening opvragen met de onderliggende verdeling.

Wat levert collectief het meeste op? Waterzijdig inregelen, leidingisolatie in schachten en kelder, en een goed ingestelde stooklijn op het ketelhuis.

Wat verandert de Wet collectieve warmte? Die brengt collectieve warmte onder een regime met kostengebaseerde tarieven; voor een blokverwarming binnen één VvE geldt dat niet direct.