Waarom de warmtepomp de schuld krijgt van een slecht ingeregelde installatie

Een warmtepomp is efficiënter naarmate het temperatuurverschil dat hij moet overbruggen kleiner is. Bij een aanvoertemperatuur van vijfendertig graden levert hij ruwweg vier tot vijf keer zoveel warmte als hij aan stroom verbruikt; bij vijfenvijftig graden zakt dat naar iets van tweeënhalf tot drie. Dat verschil bepaalt de energierekening vrijwel volledig, en het wordt niet bepaald door het merk maar door hoe warm het water moet zijn.

Daarmee is de belangrijkste vraag niet welke warmtepomp maar hoe laag de aanvoertemperatuur kan. En die hangt af van drie dingen die alle drie buiten het apparaat liggen: de isolatie van de woning, de afgiftecapaciteit van de radiatoren of de vloerverwarming, en de verdeling van het water over die afgifte.

Dat laatste is waar het in de praktijk het vaakst misgaat. Als één radiator te weinig doorstroming krijgt, blijft die ruimte koud, en de enige manier om dat op te lossen zonder in te regelen is de temperatuur van het hele systeem verhogen. Eén slecht ingeregelde radiator dwingt de warmtepomp dus tot een hogere temperatuur voor de hele woning, en daarmee tot een lager rendement over de hele linie. De bewoner ziet een hoge rekening en concludeert dat de warmtepomp tegenvalt.

De tweede fout is te groot kiezen. Een warmtepomp die ruim is gedimensioneerd, bereikt de gewenste temperatuur snel en schakelt dan uit, waarna hij korte tijd later weer aanslaat. Dat pendelen kost rendement en het is slecht voor de levensduur van de compressor. Bij een cv-ketel is overdimensionering weinig schadelijk; bij een warmtepomp is het een reëel probleem. Vraag daarom naar de berekende warmtevraag van de woning en naar het gekozen vermogen, en wees achterdochtig als het tweede ruim boven het eerste ligt.

De derde is de tapwatervoorziening. Warm tapwater vraagt een hogere temperatuur dan verwarming, en bij een combinatie-toestel bepaalt dat soms het hele systeem. Een aparte boiler met een eigen regime is dan efficiënter dan één systeem dat op de hoogste eis wordt afgesteld.

De vierde is geluid, en die klacht is terecht. Een buitenunit maakt geluid, en de plaatsing bepaalt hoeveel daarvan bij de buren terechtkomt: afstand tot de erfgrens, reflectie tegen een gevel, en of hij op een trillingsdempende voet staat. In het Besluit bouwwerken leefomgeving staat een grenswaarde voor het geluid van een buitenunit op de perceelgrens, en die is in de praktijk het toetsingskader bij een burenklacht. Dat is een ontwerpvraag die vóór de plaatsing hoort te worden gesteld en zelden wordt gesteld.

Wat je hieruit meeneemt als je een warmtepomp overweegt: laat de warmtevraag berekenen in plaats van geschat, laat de installatie na plaatsing inregelen en leg dat vast in de opdracht, en bepaal vooraf waar de buitenunit komt en wat dat voor de buren betekent.

En wat je meeneemt als je er al een hebt en ontevreden bent: begin niet bij het apparaat. Vraag naar de huidige aanvoertemperatuur en naar de stooklijn, laat waterzijdig inregelen als dat nooit is gebeurd, en controleer of er ruimten zijn die achterblijven. In veel gevallen zit daar de verklaring, en die is aanzienlijk goedkoper te verhelpen dan het apparaat vervangen.

Er blijft een categorie over waarin de warmtepomp inderdaad niet de juiste keuze was, en dat is bij woningen waar de schil te veel verliest voor lage temperatuur. Daar is het antwoord isoleren, of een hybride opstelling waarin de ketel de koudste dagen opvangt. Dat is geen falen van de techniek maar een volgordekwestie.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: hetzelfde toestel bij vijfendertig en bij vijfenvijftig graden aanvoer, met het rendement ernaast.

Aanvullend beeld: één achterblijvende radiator die de stooklijn van de hele woning omhoog dwingt.

De berekende warmtevraag naast het gekozen vermogen, met het pendelen dat bij overdimensionering ontstaat.

Een buitenunit op een trillingsdempende voet, met de afstand tot de erfgrens en de reflectie tegen de gevel.

Veelgestelde vragen

Waar hangt het rendement van af? Van het temperatuurverschil dat het toestel moet overbruggen, en dus van de aanvoertemperatuur.

Wat bepaalt die aanvoertemperatuur? De isolatie van de woning, de afgiftecapaciteit, en de verdeling van het water daarover.

Wat doet één koude radiator? Die dwingt tot een hogere temperatuur voor de hele woning, en dus tot een lager rendement overal.

Waarom is te groot kiezen een probleem? Het toestel bereikt de temperatuur snel, schakelt uit en slaat weer aan; dat pendelen kost rendement en levensduur.

Wat vraag ik aan de installateur? De berekende warmtevraag van de woning en het gekozen vermogen, en wees achterdochtig bij een groot verschil.

Wat speelt er bij tapwater? Dat vraagt een hogere temperatuur; een aparte boiler met eigen regime is dan vaak efficiënter.

Wat doe ik als ik er al een heb? Vraag naar de aanvoertemperatuur en de stooklijn, en laat waterzijdig inregelen als dat nooit is gebeurd.