Justus van Effencomplex in Rotterdam - de eerste galerij van Nederland, hersteld in 2012
Vroege sociale woningbouw uit het interbellum, sober en rationeel van vorm, met baksteen als hoofdmateriaal en een gesloten bouwblok rond groene binnenhoven. Het onderscheidende zit niet in de gevel maar in één ingreep die de Nederlandse woningbouw blijvend heeft veranderd: de bovenstraat. Op de bovenste verdiepingen loopt een galerij van ruim twee meter breed, waaraan de voordeuren liggen. Het was de eerste galerij in Nederland, en zij was zo ruim gemaakt dat de melkboer er met zijn kar overheen kon rijden. Dat idee — een straat op hoogte, waar het gewone straatleven zich kan herhalen — is later over de hele wereld toegepast, onder meer in Park Hill in Sheffield. De galerijflat die in elke Nederlandse naoorlogse wijk staat, is hiervan de vereenvoudigde en versoberde nazaat. De restauratie is uitgevoerd met behoud van dat karakter, en tegelijk zijn de woningen aan hedendaagse maatstaven aangepast.
- Gebouwsoort
- Woongebouw, gestapelde bouw. Rijksmonumentaal woningbouwcomplex.
- Bouwperiode
- 1920 tot 1945.
- Bouwjaar
- Voltooid in 1922. Renovatie gestart op 9 september 2010 en opgeleverd op 6 september 2012.
- Gebouwtype
- Woningbouwcomplex aan de Justus van Effenstraat in Rotterdam-Spangen, ontworpen door Michiel Brinkman. Oorspronkelijk 264 woningen; na de renovatie 154, doordat woningen zijn samengevoegd tot hedendaagse maten. Het complex is rijksmonument en de renovatie werd bekroond door Europa Nostra.
- Koop of huur
- Onbekend
- Energielabel
- Onbekend
Het Justus van Effencomplex in Rotterdam-Spangen is voltooid in 1922 en geldt als een mijlpaal in de Nederlandse volkshuisvesting. Tussen 2010 en 2012 is het ingrijpend gerestaureerd.
Wat het bijzonder maakte en nog steeds maakt, is de combinatie van drie dingen die toen ongebruikelijk waren: gedeelde voorzieningen, waaronder een gemeenschappelijk badhuis, groene binnenhoven in plaats van achterstraten, en de brede galerij op hoogte.
Bij de renovatie is het aantal woningen teruggebracht van 264 naar 154. Dat cijfer is voor onze lezers het leerzaamste van het hele project. Woningen uit 1922 zijn naar hedendaagse maatstaven klein, en een complex uit die tijd geschikt maken voor deze eeuw betekent doorgaans samenvoegen. Dat kost woningen — en het is de reden dat behoud van vooroorlogse woningbouw altijd een afweging is tussen aantal en kwaliteit.
Waarom dit voor jou relevant is. Voor eigenaren en bewoners van vooroorlogse woningbouw is dit een uitgevoerd voorbeeld van wat een volledige aanpak inhoudt bij een beschermd complex: gevel en beeld behouden, woningen samenvoegen, installaties vernieuwen.
Voor VvE's in een gesplitst vooroorlogs complex is de vraag naar samenvoegen concreet. Het kan alleen met toestemming van de vergadering en het raakt de splitsingsakte en de breukdelen — een juridisch traject dat naast het bouwkundige loopt en dat vaak langer duurt.
Voor iedereen die in een galerijflat woont, geeft dit complex de herkomst van zijn eigen gebouwtype. De galerij is bedacht als openbare ruimte en niet als gang. Waar die gedachte in de naoorlogse bouw is losgelaten — smallere galerijen, geen ruimte om te verblijven — zijn de sociale problemen het grootst geworden.
Toegepaste maatregelen
- volledige restauratie met behoud van het monumentale karakter
- samenvoeging van woningen: van 264 naar 154, afgestemd op hedendaagse maten
- herstel van de bovenstraat, de brede galerij op hoogte
- herstel van de groene binnenhoven
- aanpassing van de woningen aan hedendaagse eisen aan comfort en installaties
[CONTROLEREN: isolatiewijze, glasoplossing binnen de monumentale kozijnen, warmteopwekking en ventilatieconcept opvragen.]
Bouwmethode en materialen
Na-isolatie
[CONTROLEREN: uitvoeringswijze opvragen.]
Bij een rijksmonument uit 1922 met een beeldbepalende baksteengevel is binnenisolatie de aangewezen route, met de aandachtspunten die daarbij horen: dampopbouw, koudebruggen bij aansluitende vloeren, en het vochtgehalte rond houten balkkoppen in het metselwerk.
Bij samenvoeging van woningen komt er iets bij dat gunstig uitpakt: als de plattegrond toch verandert, ligt de constructie open en is isoleren aanzienlijk eenvoudiger dan bij een woning die bewoond blijft.
Energievoorziening
[CONTROLEREN: warmteopwekking na renovatie opvragen, en of het complex aardgasvrij is.]
Hoe de ventilatie is geregeld
[CONTROLEREN: ventilatiesysteem opvragen.]
Bij een monument is de plaatsing van kanalen en gevelroosters begrensd door wat er beschermd is. Bij een complex met een galerij komt daar bij dat afvoer aan de galerijzijde geur- en geluidshinder kan geven op een plek waar mensen langslopen.
Prestatie en certificering
Toekomstplannen
Niet van toepassing: de renovatie is in 2012 opgeleverd.
[CONTROLEREN: bewonerservaringen na ruim tien jaar — binnenklimaat, geluid, en het gebruik van de bovenstraat en de binnenhoven. Bij dit complex is dat laatste de kernvraag: functioneert de gedeelde ruimte zoals bedoeld?]
Betrokken partijen
Oorspronkelijk architect: Michiel Brinkman, 1922.
Restauratiearchitecten: Joris Molenaar (Molenaar en Co) en Arjan Hebly (Hebly Theunissen Architecten).
[CONTROLEREN: opdrachtgever, aannemer, constructeur en installateur van de renovatie opvragen.]
Producten, materialen en gereedschap
Baksteen als hoofdmateriaal, hersteld en waar nodig vervangen.
[CONTROLEREN: isolatiemateriaal, glasoplossing, voegmortelsamenstelling en installatiecomponenten opvragen. De mortelsamenstelling is bij een monument uit 1922 een bepalende keuze: te hard voegwerk beschadigt de steen.]
Waarom dit inspireert
Wat je hiervan kunt meenemen
Herkomst
Zie voor meer informatie
- Park Hill in Sheffield - het grootste beschermde monument van Europa, in fasen bewoonbaar gemaaktProject
- Patrimonium's Hof in Rotterdam - 88 woningen uit 1915 tot op het casco gestriptProject
- De arbeiderswoning van voor 1920Woningtype
- Zacht of hol voegwerkGebrek
- Onderzoeksplicht galerijvloerenKennisbank
- Wat kost het renoveren van een woning?Prijsgids
Reacties
We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.