Collectieve rookgasafvoer: het gedeelde kanaal en het CO-risico

Over het kanaal waarop in veel appartementencomplexen meerdere cv-ketels tegelijk zijn aangesloten, en over de reden dat je daar niet zomaar een ketel aan mag hangen.

Bij een gecombineerd systeem gaan de luchttoevoer en de rookgasafvoer door één schacht, met per woning een aansluiting. Alle toestellen op dat kanaal vormen samen één installatie, ook al staan ze in verschillende woningen achter verschillende voordeuren.

Dat maakt de ingreep van één bewoner het probleem van alle anderen. Een toestel van een ander type, een verkeerd afgestelde ketel of een aansluiting die niet past, kan ertoe leiden dat rookgassen bij de buren naar binnen komen in plaats van naar buiten.

En het gevaar is koolmonoxide: reukloos, kleurloos, en het geeft klachten die op griep lijken. Dat is de reden dat dit onderwerp een eigen plek verdient en niet onder algemeen ketelonderhoud valt.

Een gecombineerd luchttoevoer- en rookgasafvoersysteem werkt als één geheel. De ketels blazen hun rookgassen in een gezamenlijk kanaal; via een tweede kanaal, of via de ruimte daaromheen, wordt verse lucht aangevoerd. De verhouding tussen die twee stromen is berekend bij de aanleg, op basis van het aantal en het type toestellen.

Er zijn twee dingen die die berekening ongeldig maken.

Een ander type toestel. Niet elke ketel is geschikt voor een gedeeld kanaal. Toestellen die geschikt zijn, hebben een uitvoering die past bij het systeem en bij het aantal aangesloten woningen. Een ketel die op zichzelf uitstekend werkt, kan op een gedeeld kanaal een overdruk veroorzaken die rookgassen bij een ander naar binnen duwt.

Een afwijkende aansluiting of ingreep. Een verlengd stuk pijp, een bocht extra, een afgedopte aansluiting van een leegstaande woning, of een ketel die op een andere hoogte is aangesloten dan bedoeld.

Daar komt de veroudering bij. Kanalen vervuilen, afdichtingen verharden, en in oudere systemen komen scheuren en lekkages voor tussen het afvoer- en het toevoerdeel. Dan komen rookgassen in de verse lucht terecht en gaan ze mee de woningen in.

Zoek uit welk systeem er is. Heeft elke woning een eigen doorvoer in de gevel of in het dak, of komt alles uit op één schacht? De bouwtekening of het onderhoudsrapport geeft uitsluitsel.

Vraag of er een overzicht is van de aangesloten toestellen, met type en bouwjaar. Bij een gedeeld kanaal is dat overzicht de kern van het beheer: zonder dat weet niemand of er iets hangt dat er niet hoort.

Vraag naar de laatste inspectie van het kanaal zelf. Onderhoud aan de ketel is iets anders dan inspectie van het gedeelde kanaal; die tweede wordt vaak overgeslagen omdat hij niemands ketel is.

Let op klachten die niet aan een woning gebonden zijn: hoofdpijn, misselijkheid of vermoeidheid bij meerdere bewoners, vaak in het stookseizoen en vaak op dezelfde verdieping.

Kijk of er koolmonoxidemelders hangen, en of ze niet verlopen zijn. Melders hebben een beperkte levensduur die op het apparaat staat.

Vraag bij een verkoop of verhuizing of de nieuwe eigenaar weet dat het kanaal gedeeld is. Dat is precies het moment waarop iemand een nieuwe ketel laat plaatsen zonder het te weten.

Zelf. Uitzoeken of het kanaal gedeeld is. Het overzicht van toestellen laten opstellen. Koolmonoxidemelders plaatsen en de vervaldatum controleren. En als bestuur: de meldplicht bij ketelvervanging vastleggen.

Zelf. Bij klachten: ramen open, woning uit, en bellen. Niet eerst uitzoeken of het echt zo is.

Niet zelf. Aan het toestel of aan de afvoer werken; dat mag ook niet. Geen aansluitingen afdoppen, geen pijp verlengen en geen ander toestel plaatsen zonder toets op geschiktheid.

Sinds 1 april 2023 mogen werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties — het toestel én de rookgasafvoer — alleen worden uitgevoerd door een bedrijf met een geldig certificaat. Vraag om het certificaatnummer; gecertificeerde bedrijven staan in een openbaar register.

Een koolmonoxidemelder is sinds 1 juli 2020 verplicht bij plaatsing van een nieuw verbrandingstoestel of een nieuwe rookgasafvoer, en bij nieuwbouw. Voor bestaande situaties is het een dringend advies.

Het gedeelde kanaal is gemeenschappelijk; de ketel in de woning is dat doorgaans niet. Dat betekent dat de vereniging gaat over het kanaal en de inspectie daarvan, en dat een eigenaar niet zelfstandig een toestel mag aansluiten dat niet geschikt is voor het systeem.

Leg in het huishoudelijk reglement vast dat vervanging van een toestel bij een gedeeld kanaal vooraf wordt gemeld en dat alleen geschikte toestellen worden toegestaan. Dat is de enige manier om te voorkomen dat het overzicht na een paar jaar niet meer klopt.

Bij verhuurde appartementen is de verhuurder verantwoordelijk voor een veilige installatie; een gebrek meld je schriftelijk en bij een acuut vermoeden van koolmonoxide bel je direct de storingsdienst of 112.