Dakisolatie van buitenaf: het sarkingdak

Een hellend dak kun je op drie plaatsen isoleren: tussen de sporen, onder de sporen tegen de binnenzijde, of bovenop het dakbeschot aan de buitenkant. Die laatste vorm heet een sarkingdak, naar het Engelse woord voor dakbeschot. In Nederland wordt hij ook wel isolatie aan de buitenzijde of een warm hellend dak genoemd.

Deze pagina gaat over die derde vorm: hoe hij is opgebouwd, wanneer hij de betere keuze is, wat hij kost en waar het misgaat. Voor isoleren van binnenuit is er een aparte pagina; voor platte daken een pagina over het warme en koude dak.

Bij een sarkingdak worden de pannen, panlatten en tengels van het dak gehaald. Op het bestaande dakbeschot komt een dampremmende laag, daarop drukvaste isolatieplaten die tegen elkaar aan liggen, over de hele kap, van goot tot nok en van kilkeper tot hoekkeper. Op de isolatie komt een waterkerende, dampopen folie, daarop nieuwe tengels en panlatten, en daarop de pannen. De tengels worden met lange schroeven door de isolatie heen in de sporen vastgezet. Het beschot en de sporen liggen daarmee aan de warme kant van de isolatie en blijven droog.

Dat is het grote verschil met isoleren tussen de sporen. Daar wordt de isolatie onderbroken door elke spoor, en een spoor van hout isoleert een stuk slechter dan het isolatiemateriaal ernaast. Sporen zijn tien tot vijftien procent van het dakoppervlak, en dat aandeel lekt warmte. Bij een sarkingdak is er geen onderbreking: de laag loopt door, ook over de muurplaat en tot in de nok, en de koudebruggen bij de sporen verdwijnen. Een sarkingdak van twaalf centimeter presteert daardoor beter dan achttien centimeter tussen de sporen.

Het tweede voordeel is de zolder. Bij isolatie van binnenuit gaat er ruimte verloren en verdwijnen de sporen en het beschot achter een afwerking. Bij een sarkingdak blijft dat allemaal zichtbaar; een oude kap met eiken sporen en een houten beschot houdt zijn gezicht. Het derde voordeel is bouwfysisch: alle constructiedelen zitten warm en droog, en de dampremmende laag ligt op een vlak dat je van buiten goed dicht kunt maken, zonder de aansluitingen op binnenwanden en vloeren die bij isolatie van binnenuit altijd het zwakke punt zijn.

De prijs is de dikte. Isolatieplaten voor een sarkingdak zijn tien tot twintig centimeter dik, afhankelijk van het materiaal: resolschuim en PIR isoleren het beste per centimeter, houtvezel en steenwol vragen meer dikte maar zijn dampopen en dempen geluid. Met tengels en panlatten erbij komt het dakvlak twaalf tot vijfentwintig centimeter hoger te liggen. Dat zie je aan de dakrand, aan de goot die mee omhoog moet, aan de schoorsteen die relatief korter wordt, aan dakramen die opnieuw moeten worden ingezet en aan de aansluiting op een buurdak dat níet omhoog gaat. Elk van die details moet opnieuw worden ontworpen en waterdicht gemaakt. Bij een vrijstaand huis met een eenvoudige kap is dat te overzien; bij een rijwoning met buren aan twee kanten, een schoorsteen en drie dakramen zit daar het grootste deel van het werk.

Daarom is de timing alles. Een sarkingdak betekent het dak volledig strippen en opnieuw dekken. Wie dat doet terwijl de pannen nog twintig jaar mee kunnen, gooit die pannen weg of legt ze terug tegen hoge arbeidskosten. Wie het doet op het moment dat de pannen, het lood of de leien toch vervangen moeten worden, betaalt alleen de meerprijs van de isolatie en de details. In dat geval is een sarkingdak bijna altijd de betere keuze boven isoleren van binnenuit.

Kijk of de daklijn ten opzichte van de buren is verhoogd: een sprong in de nok of in de dakrand van tien tot twintig centimeter wijst op een sarkingdak.

Kijk op zolder: zichtbare sporen en beschot zonder isolatie ertussen bij een dak dat toch warm aanvoelt in de winter, is isolatie aan de buitenzijde.

Kijk naar de dakvoet: een verhoogde gootlijn met een opgezette dakvoet of een verbrede boeiboord hoort bij een opgedikt dak.

Kijk of de pannen recent zijn en de schoorsteen relatief kort lijkt; dat is dezelfde ingreep van buiten gezien.

Zelf doen: de staat van de pannen, het lood en de goten beoordelen, en het bouwjaar van de dakbedekking achterhalen. Dat bepaalt de timing.

Zelf doen: de buren informeren en de gemeente vragen of de daklijn omhoog mag.

Zelf doen: de zolder leegmaken en het beschot van binnen inspecteren op lekplekken en aantasting voordat het dak open gaat.

Niet zelf doen: het dak strippen, de isolatie leggen en de pannen terugleggen. Werk op hoogte, met details die waterdicht moeten zijn en een folie die één keer goed moet liggen.

Niet zelf doen: de constructieve toets van de kap en het ontwerp van de dakrand- en gootdetails.

Wat je nooit moet doen: de dampremmende laag weglaten of de isolatie op een nat beschot leggen. Vocht dat onder de isolatie wordt opgesloten, komt er niet meer uit.

Bij het vervangen van dakbedekking en het isoleren van een bestaand dak geldt het verbouwniveau uit het Besluit bouwwerken leefomgeving: de isolatiewaarde mag niet slechter worden dan hij was en moet minimaal een Rc van 2,0 halen. Dat is een ondergrens; een sarkingdak haalt met twaalf centimeter al ruim boven de 4,0.

Isolatie aan de buitenzijde verandert de afmetingen van het gebouw. Voor een hogere daklijn is in veel gevallen een omgevingsvergunning nodig, zeker aan de voorzijde, in een beschermd stads- of dorpsgezicht en altijd bij een monument. Aan de achterzijde van een vrijstaande woning is er vaker ruimte in de vergunningvrije regels; laat de gemeente het bevestigen.

Bij een rijwoning of een twee-onder-een-kap ligt het dak tegen dat van de buren. Een hogere daklijn aan één kant vraagt een waterdichte opstand op de erfgrens en een afspraak met de buren; samen isoleren is technisch en financieel beter.

Bij een monument is een warmdakconstructie meestal alleen toegestaan als de daklijn niet buiten de gevellijn komt en de goot voldoende breed blijft; overleg vooraf met monumentenzorg.

Het extra gewicht van isolatie, nieuwe latten en soms zwaardere pannen hoort constructief te worden getoetst bij een oude kap.

Als in het dak vleermuizen, gierzwaluwen of huismussen verblijven, gelden de regels voor beschermde soorten: werken buiten het broedseizoen en nestgelegenheid terugbrengen.