Waar je begint met isoleren

Isoleren is de grootste post in verduurzaming en het is de plek waar de meeste keuzes tegelijk komen: welk bouwdeel, welk materiaal, welke dikte, van binnen of van buiten, en in welke volgorde.

Deze pagina beantwoordt alleen de laatste twee vragen: waar begin je, en wat moet er eerst gebeuren. Welk materiaal bij welk bouwdeel past, staat op een aparte pagina; wat elke maatregel oplevert ten opzichte van andere maatregelen ook.

De volgorde volgt drie dingen tegelijk: het oppervlak, het temperatuurverschil en de bereikbaarheid.

Oppervlak telt het zwaarst. Warmte verdwijnt door vlakken, en het grootste onbehandelde vlak levert de meeste winst. In een tussenwoning zijn dat de vloer en het dak; in een hoekwoning komt de zijgevel erbij en die is vaak het grootste vlak dat de buren niet hebben.

Temperatuurverschil komt daarna. Het dak heeft in de zomer en de winter het grootste verschil te verduren en het is daarom per vierkante meter effectiever dan de vloer — en ook duurder.

Bereikbaarheid bepaalt de prijs. Een spouw isoleer je door gaatjes in de voeg: goedkoop. Een massieve muur van binnen isoleren betekent afwerking eraf, isolatie erop, afwerking erop, en dat is een factor vijf duurder per vierkante meter.

Daaruit volgt de volgorde die vrijwel altijd standhoudt: eerst de vloer en de kruipruimtebodem, dan de spouw, dan het dak, dan het glas, en pas daarna de massieve muren van binnen.

Bij elk bouwdeel hoort een vooronderzoek dat niet mag worden overgeslagen. Bij de spouw: is er een spouw, hoe breed is hij, is hij schoon en droog, en zitten er beschermde dieren in. Bij de vloer: hoeveel kruiphoogte is er en is de bodem droog. Bij het dak: waar zit de dampremmende laag en is er ventilatie boven de isolatie.

En overal geldt dezelfde koppeling: hoe dichter de woning wordt, hoe meer de ventilatie moet meegroeien. Wie dat niet doet, ruilt een stookprobleem in voor een vochtprobleem.

Je herkent een spouw aan de muurdikte bij een raamdag: onder ongeveer 25 centimeter is het meestal massief, boven de 30 is er waarschijnlijk een spouw. Open stootvoegen onderaan de gevel wijzen er ook op.

Je herkent een eerder geïsoleerde spouw aan een regelmatig patroon van dichtgezette boorgaatjes in de voegen, meestal om de meter.

Je herkent een geschikte kruipruimte aan de hoogte bij het luik: onder 35 centimeter wordt werken lastig en duur, onder 20 centimeter praktisch onmogelijk.

Je herkent een dak dat nog niets heeft aan kale sporen op zolder, en je meet de dikte tussen of onder de sporen.

En je herkent een woning waar de volgorde anders loopt aan een monument, aan een appartement waar de schil van de vereniging is, en aan een gevel die om andere redenen toch opengaat — dan komt die vooraan, ongeacht de rangorde.

Zelf kun je: de muurdikte meten bij een raamdag, de gevel bekijken op open stootvoegen en op boorgaatjes van eerdere na-isolatie, de kruipruimte vanaf het luik bekijken en de hoogte meten, de isolatiedikte op zolder meten, en de bouwdelen op oppervlakte zetten.

Verder kun je zelf de eenvoudige maatregelen doen: het kruipluik en het dakluik isoleren en kierdichten, tochtstrips plaatsen, en de radiatorfolie achter radiatoren aan een buitenmuur.

Wat je beter niet zelf doet: spouwisolatie beoordelen zonder endoscopisch onderzoek, en binnenisolatie aanbrengen zonder te weten waar de dampremmende laag hoort.

Laat over aan een deskundige: het vooronderzoek van de spouw, het ecologisch onderzoek, en het bepalen van de dampremmende laag bij dak- en binnenisolatie.

Bij het isoleren van een bouwdeel geldt een minimumeis aan de isolatiewaarde van dat bouwdeel. Half isoleren om te besparen is niet toegestaan en het is bovendien bouwfysisch ongunstig.

Voor na-isolatie van een spouw geldt de zorgplicht uit de natuurwetgeving. Onderzoek vooraf naar vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen is verplicht en het loopt over meerdere seizoenen. Wie dat overslaat, kan het werk stilgelegd zien worden.

De ventilatie-eis blijft gelden na isolatie. In de praktijk is dit de plek waar een isolatieproject verandert in een vochtprobleem, en daar kijkt geen enkele isolatieofferte naar.

Buitengevelisolatie verandert het aanzien en is daarmee vaak vergunningplichtig; bij een monument of in een beschermd gezicht vrijwel altijd.

Bij een appartement zijn gevel, dak en vloer gemeenschappelijk. Binnenisolatie op een gemeenschappelijke gevel raakt een gemeenschappelijk bouwdeel en vraagt toestemming.

Subsidie stelt eisen aan de isolatiewaarde, aan het minimumoppervlak en soms aan het aantal maatregelen. Bedragen en voorwaarden veranderen per jaar; controleer de actuele regeling.