Hout kopen: kwaliteit, maten, vochtgehalte en keurmerken

Deze pagina is voor de klusser en de woningeigenaar die hout koopt bij een bouwmarkt, een houthandel of een zagerij, en voor de opdrachtgever die een offerte met houtspecificaties beoordeelt. Ze legt uit wat er op een etiket en in een offerte staat en wat je moet nakijken voordat je koopt: kwaliteitsklasse, maat, vochtgehalte, duurzaamheidsklasse, sterkteklasse en herkomstkeurmerk. Welke houtsoort bij welke toepassing past, staat in de koopgidsen voor binnen en buiten; hoe hout werkt na de montage, in een eigen kennisbankartikel.

Een boom wordt gezaagd tot planken en balken, en die worden gedroogd, gesorteerd en vaak geschaafd. Bij elke stap ontstaat een eigenschap die je in de winkel terugziet.

Het zagen bepaalt de tekening en de stabiliteit. Dosse gezaagd hout, met de jaarringen schuin of plat op de brede zijde, geeft vlammen in het oppervlak en werkt sterker; kwartiers gezaagd hout, met de ringen haaks op de brede zijde, is rustiger van tekening en stabieler. Hout uit het hart van de boom, het kernhout, is donkerder en duurzamer dan het lichte spinthout aan de buitenzijde; bij eiken en lariks is dat verschil groot en bij vuren klein. Een plank met veel spinthout is buiten eerder aangetast.

Het drogen bepaalt het vochtgehalte. Vers gezaagd hout bevat meer dan dertig procent vocht; het wordt aan de lucht of in een droogkamer teruggebracht tot een gehalte dat past bij het gebruik. Hout past zich daarna aan de omgeving aan: in een verwarmde woning zakt het naar acht tot tien procent, buiten onder een afdak schommelt het tussen twaalf en twintig. Hout dat natter is verkocht dan waar het terechtkomt, krimpt; hout dat droger is, zet uit. Daarom is het vochtgehalte bij aankoop een getal dat je mag vragen en soms zelf kunt meten.

Het sorteren bepaalt de klasse. Voor constructiehout gelden sterkteklassen: C18 en C24 voor naaldhout, D-klassen voor loofhout, gemarkeerd met een stempel dat ook de sorteerder en de norm noemt. Voor timmer- en meubelhout gelden kwaliteitsklassen op uiterlijk: knoesten, scheuren, hars, kromming. Voor de weerstand tegen schimmel en insecten geldt de duurzaamheidsklasse, van 1 (zeer duurzaam, zoals teak en robinia) tot 5 (niet duurzaam, zoals populier en beuken); vuren zit in klasse 4, eiken en lariks in 2 tot 3.

De maat op het etiket is de nominale maat, de maat van het ruwe hout vóór het schaven; het geschaafde hout is aan elke kant enkele millimeters kleiner. Lengtes lopen in stappen van dertig centimeter en zijn zelden precies.

Het keurmerk zegt waar het hout vandaan komt. FSC en PEFC borgen dat het bos verantwoord wordt beheerd en dat de keten van bos tot winkel is gecontroleerd; ze zeggen niets over de klasse of het vochtgehalte. KOMO-certificaten zeggen iets over de productie van bijvoorbeeld kozijnhout of verduurzaamd hout. Gemodificeerd hout, met hitte of met een chemische behandeling verduurzaamd, krijgt een eigen klasse en een eigen garantie van de producent.

Een etiket zonder vochtgehalte, zonder klasse of zonder herkomst: dan weet je van drie dingen niets en koop je op kleur.

Hout dat zwaar en koud aanvoelt, met donkere natte vlekken of schimmelpluis aan de kopse kanten: te nat, en het gaat werken zodra het binnen ligt.

Planken die in de stapel al krom of gewrongen liggen; wat in de winkel krom is, wordt thuis niet recht.

Veel spinthout op hout dat buiten moet, te zien aan de lichte randen bij eiken, lariks en douglas.

Grote knoesten aan de rand van een balk, doorgaande scheuren, harszakken bij naaldhout dat geschilderd moet worden.

Geen stempel met sterkteklasse op hout dat iets moet dragen: dan is het geen constructiehout, wat de verkoper ook zegt.

Zelf: het vochtgehalte meten met een steekmeter van € 20 tot € 60, de stempels lezen, spinthout herkennen, planken uit de stapel kiezen op rechtheid en kopse scheuren, en het hout een tot twee weken laten acclimatiseren in de ruimte waar het komt.

Zelf: rekenen met de werkelijke maat in plaats van de nominale, en de lengtes iets ruimer bestellen dan het werk vraagt.

Niet zelf: de sterkteklasse bepalen voor iets dat draagt; dat is de constructeur. Ook niet zelf: verduurzamen met middelen die niet voor woningen zijn toegelaten.

Constructiehout in een woning moet voldoen aan de sterkteklasse die de constructeur voorschrijft; die klasse staat op het hout gestempeld en verwijst naar de Europese sorteernorm. Ongestempeld hout mag niet als constructiehout worden toegepast in werk dat onder een vergunning of de Wet kwaliteitsborging valt.

Voor hout dat in de Europese Unie op de markt komt, gelden regels tegen illegale houtkap: de verkoper moet de herkomst kunnen aantonen. FSC en PEFC zijn vrijwillige keurmerken die verder gaan dan die wettelijke ondergrens; overheden en veel corporaties eisen ze bij inkoop.

Verduurzaamd hout met een chemische behandeling valt onder regels voor biociden; niet elk middel is toegestaan voor hout dat in contact komt met mensen of grond. Vraag naar het productblad.

Voor hout in vluchtroutes en aan gevels gelden brandklassen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving; bij een appartementengebouw bepaalt de vereniging bovendien wat er aan de gevel mag. Regels veranderen; controleer bij twijfel de actuele tekst of vraag het aan de gemeente.