Waar een rookgasafvoer mag uitmonden: de verdunningsfactor

Onze pagina's noemen de rookgasafvoer tientallen keren. Het getal dat bepaalt waar die afvoer mag uitmonden, staat er nergens bij — en het is een van de scherpste getallen van het hele besluit, juist omdat het zo klein is.

De vraag komt in één vorm steeds terug: mag die schoorsteen of die dakdoorvoer daar, zo dicht bij mijn ventilatierooster of bij het raam van de buren? Het antwoord loopt via de verdunningsfactor: hoe sterk de rookgassen zijn verdund op het punt waar ze een ventilatie-instroomopening bereiken. En de grens is scherper voor hout en olie dan voor gas.

Wat hier niet staat, is hoe je een schoorsteen dimensioneert of een houtkachel kiest. Dit gaat over de plaats van de uitmonding.

Het aansturingsartikel zegt dat een bouwwerk met een verbrandingstoestel voorzieningen heeft voor de toevoer van verbrandingslucht en de afvoer van rookgas, waarmee een voor de gezondheid nadelige kwaliteit van de binnenlucht wordt voorkomen. De tabel wijst voor een woonfunctie alle leden aan van alle artikelen in deze paragraaf — hier zit dus geen uitzondering die de zaak lichter maakt.

De capaciteit staat in twee artikelen. De afvoer heeft een volgens NEN 2757 bepaalde capaciteit van ten minste de volgens de toestelspecificaties benodigde afvoercapaciteit. De toevoer van verbrandingslucht heeft, bij een toestel met een nominale belasting van niet meer dan 130 kW, een volgens NEN 1087 bepaalde capaciteit van ten minste de volgens de toestelspecificaties benodigde toevoercapaciteit. Boven 130 kW geldt een open formulering: zodanig dat de verbranding doeltreffend is.

Er staat dus geen vast getal in liters of m³: de eis is dat de voorziening kan wat het toestel vraagt. Een houtkachel van 8 kW en een ketel van 24 kW vragen verschillende dingen van dezelfde schacht.

Het rookgas stroomt naar de uitmonding. Een eigen lid bepaalt dat het rookgas, bepaald volgens NEN 2757, vanaf het toestel naar de uitmonding stroomt — en dat bij het bepalen van die stromingsrichting belemmeringen buiten het bouwwerkperceel buiten beschouwing blijven. Dezelfde systematiek als bij daglicht: wat op het perceel van de buren staat, mag je berekening niet bepalen.

En dan de plaats van de uitmonding. De volgens NEN 2757 bepaalde verdunningsfactor van de uitstoot van een afvoervoorziening voor rookgas is ter plaatse van een instroomopening van een voorziening voor luchtverversing niet groter dan de tabelwaarde:

soort afvoer

verdunningsfactor

---

---

afvoervoorziening voor rookgas bij gasgestookte toestellen

0,01

afvoervoorziening voor rookgas bij toestellen met andere brandstoffen

0,0015

afvoervoorziening voor luchtverversing

0,01

Lees die getallen goed, want de richting is tegenintuïtief. De verdunningsfactor is het aandeel van de uitstoot dat bij de instroomopening aankomt. Een lagere toegestane factor is dus een strengere eis: er mag minder van het rookgas aankomen, en dus moet de uitmonding verder weg of hoger.

En het verschil is groot. Voor gas mag 0,01 — één procent — aankomen. Voor andere brandstoffen, dus hout, pellets, olie en kolen, mag 0,0015 — anderhalve promille. Dat is bijna zeven keer strenger. Dat verklaart waarom een houtkachel veel meer eisen stelt aan de plaats van de schoorsteen dan een gasketel: de rookgassen van vaste brandstoffen bevatten fijnstof, koolmonoxide en polycyclische aromaten in concentraties waar gas niet aan komt.

Ook hier geldt dat voorzieningen en belemmeringen buiten het bouwwerkperceel bij het bepalen van de verdunningsfactor buiten beschouwing blijven. De eis beschermt dus de instroomopeningen op je eigen perceel; voor de buren loopt het via andere regels.

De paragraaf regelt verder de plaats van de instroomopening, het thermisch comfort en de rookdoorlatendheid van de afvoervoorziening.

Welke brandstof? Gas of iets anders. Dat is bijna een factor zeven in de eis, en het is de eerste vraag bij elke nieuwe kachel.

Waar zitten de instroomopeningen? Ventilatieroosters, een luchttoevoer van een balansventilatie, een rooster in een kozijn. De eis geldt ter plaatse van die openingen.

Op welk perceel? Alleen openingen en belemmeringen op je eigen bouwwerkperceel tellen mee in de bepaling.

Hoe hoog en hoe ver? De factor hangt af van de afstand, de hoogte, de richting en de windsituatie. Een uitmonding net boven een plat dak naast een rooster is vrijwel altijd te krap.

Wat zegt het toestel? De capaciteit volgt uit de toestelspecificaties. Een schacht die voor een oude ketel is gemaakt, past niet per definitie bij een nieuwe kachel.

Is het meer dan 130 kW? Dan geldt voor de toevoer een open formulering in plaats van de toestelspecificatie. Bij een woning komt dat niet voor.

Nieuwbouw of bestaand? Dit zijn nieuwbouweisen; plaats je een nieuw toestel met een nieuwe afvoer, dan is dat het moment waarop ze gaan gelden.

Zelf kun je in kaart brengen wat er is, en dat bepaalt of een plan kans maakt. Noteer de brandstof van elk toestel. Zoek alle instroomopeningen voor ventilatielucht op je eigen perceel: roosters in kozijnen, een toevoer van een balansventilatie, een rooster in een gevel of dak. Meet de afstand en het hoogteverschil tussen de voorgenomen uitmonding en elk van die openingen. Zoek de toestelspecificatie met de benodigde afvoer- en toevoercapaciteit.

Zelf kun je ook de verwachting bijstellen voordat je iemand laat komen: een uitmonding net boven een plat dak, op enkele meters van een rooster, haalt bij vaste brandstof vrijwel nooit de 0,0015.

Wat je niet zelf doet, is de verdunningsfactor bepalen. NEN 2757 rekent met de geometrie van het dak, de hoogte en richting van de uitmonding, de windsituatie en de onderlinge posities, en die norm is niet vrij te lezen. Een vuistregel «vijftig centimeter boven de dakrand» bestaat niet als wettelijke eis.

De eisen staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving, in de paragraaf over de afvoer van rookgas en de toevoer van verbrandingslucht. Artikel 4.134 is het aansturingsartikel met tabel 4.134, en die tabel wijst voor een woonfunctie alle leden van alle artikelen in de paragraaf aan.

Artikel 4.136 geeft de capaciteit van de afvoer, bepaald volgens NEN 2757 en afgeleid uit de toestelspecificaties, en bepaalt dat het rookgas naar de uitmonding stroomt waarbij belemmeringen buiten het perceel buiten beschouwing blijven. Artikel 4.137 geeft de capaciteit van de toevoer van verbrandingslucht, bepaald volgens NEN 1087, met 130 kW als grens tussen de toestelspecificatie en een open formulering.

Artikel 4.138 geeft de plaats van de uitmonding met tabel 4.138: de verdunningsfactor is ter plaatse van een instroomopening van een voorziening voor luchtverversing niet groter dan 0,01 bij gasgestookte toestellen, 0,0015 bij toestellen met andere brandstoffen en 0,01 bij een afvoervoorziening voor luchtverversing.

Artikel 4.139 regelt de plaats van de instroomopening, artikel 4.140 het thermisch comfort en artikel 4.141 de rookdoorlatendheid.