Houtrot in een houtskeletbouwwand

In een houtskeletbouwwand zit een houten frame dat het gebouw draagt, met isolatie ertussen, een dampremmende laag aan de binnenzijde en een waterkerende maar dampopen laag aan de buitenzijde.

Dit artikel gaat over wat er gebeurt als dat systeem lekt: hoe vocht in de wand komt, waar het hout dan aangetast raakt, hoe je het vaststelt zonder alles open te breken, en wat herstel inhoudt.

Hout rot niet door vocht alleen maar door vocht dat blijft. Boven ongeveer twintig procent houtvochtgehalte krijgen schimmels kans; blijft dat maandenlang zo, dan verliest het hout draagkracht.

In een goed werkende houtskeletbouwwand kan vocht er altijd weer uit. Aan de buitenzijde zit een dampopen laag en een geventileerde spouw achter de gevelbekleding; wat erin komt, droogt naar buiten.

Het misgaan begint aan de binnenzijde. De dampremmende laag houdt de vochtige binnenlucht tegen. Zit daar een gat — een doorvoer, een stopcontact, een niet doorgetapete naad — dan stroomt vochtige lucht de wand in.

Dat is convectie en niet diffusie, en het verschil is groot: door een kier gaat per etmaal een veelvoud van wat er door een gesloten folie heen diffundeert. Die lucht koelt in de wand af en staat zijn vocht af aan het hout.

De tweede route is van buiten: een lek in de waterkerende laag, een aansluiting bij een kozijn die niet doorloopt, een dorpel zonder afschot, of een gevelbekleding zonder geventileerde spouw waardoor het achterliggende vlak nat blijft.

De derde route is een lekkage van binnenuit: een badkamer zonder doorlopende waterdichting, een lekkende aansluiting van een wasmachine, of condens op een koudebrug.

Wat de diagnose lastig maakt, is dat water in een wand naar beneden loopt en zich verspreidt over de stijl of de regel. De aantasting zit daardoor vrijwel altijd lager en verder dan de vlek die je ziet.

Kijk onderaan de wand, bij de aansluiting op de vloer of op de fundering. Dat is de plek waar water uitkomt en waar het blijft.

Kijk bij dorpels en onder ramen, en bij de aansluiting van de gevelbekleding op de plint.

Kijk rond doorvoeren: kranen, buitenlampen, ventilatiedoorvoeren, kabels.

Kijk achter en onder de badkamer, en bij de wasmachineaansluiting.

Druk met een schroevendraaier in het hout waar dat bereikbaar is: bij de plint, in de kruipruimte, achter een luik. Hout dat meegeeft, is aangetast.

Ruik. Een muffe, aardige geur bij een wand is een aanwijzing die vaak eerder komt dan een zichtbare vlek.

Meet met een vochtmeter met pennen. Op hout is dat een betrouwbare meting, anders dan op metselwerk.

Kijk of de gevelbekleding een geventileerde spouw heeft: is er ruimte en zijn er openingen onder en boven?

Zelf doen: de onderrand van de gevel, de dorpels en de doorvoeren jaarlijks nalopen.

Zelf doen: met een schroevendraaier in bereikbaar hout drukken.

Zelf doen: meten met een vochtmeter met pennen; op hout is dat een betrouwbare meting.

Zelf doen: controleren of de gevelbekleding een geventileerde spouw heeft met openingen onder en boven.

Zelf doen: een gat in de dampremmende laag dichten met een manchet of aansluitband als je erbij kunt.

Niet zelf doen: een wand openen waarin dragend hout kan zijn aangetast.

Niet zelf doen: een stijl of regel vervangen zonder de last tijdelijk over te nemen.

Wat je nooit moet doen: de plek dichtzetten en afwerken zonder de oorzaak te hebben gevonden. Het vocht blijft komen en de volgende keer is het hout eromheen ook aangetast.

Constructieve veiligheid is een eis. Aantasting van dragend hout raakt die eis, en dat maakt herstel geen onderhoudskeuze maar een noodzaak.

Bij verbouw geldt het rechtens verkregen niveau als ondergrens; bij herstel breng je de opbouw ten minste terug op het niveau dat er was.

Voor luchtdichtheid stelt het Besluit bouwwerken leefomgeving eisen bij nieuwbouw en bij ingrijpende renovatie. De dampremmende laag is in de praktijk het vlak waarmee daaraan wordt voldaan.

De verwerkingsvoorschriften van de fabrikant bepalen welke folie, welke tape en welke overlap bij het systeem horen. Een afwijking daarvan raakt de systeemgarantie.

Bij nieuwbouw kan de aantasting binnen de aansprakelijkheidstermijn van de aannemer vallen. Meld het schriftelijk zodra je het vaststelt; de termijn loopt vanaf de oplevering.

Bij een huurwoning is aantasting van de constructie een gebrek dat de verhuurder moet verhelpen.

Voor schade geldt dat een verzekeraar doorgaans plotselinge en onvoorziene gebeurtenissen dekt. Langzame aantasting door vocht valt daar in de regel buiten.