Boktor, klopkever en houtworm: insecten in het hout

Kleine ronde gaatjes in een balk, een hoopje fijn poeder op de vloer, of een tikkend geluid in een stille kamer: dat zijn de sporen van insecten die hout aantasten.

Niet elke aantasting is even ernstig, en niet elk gaatje betekent dat er nu iets leeft. Dit artikel gaat over de soorten die in Nederlandse woningen voorkomen, over hoe je vaststelt of de aantasting actief is, en over wanneer het constructief wordt.

De larven van bepaalde kevers voeden zich met hout. Zij leven jarenlang in het hout, vreten gangen, en verlaten het als volwassen kever via een uitvliegopening. Dat gaatje is dus het einde van de aantasting op die plek, niet het begin.

De gewone houtworm is de meest voorkomende. Hij tast vooral spinthout aan, het buitenste deel van de stam, en laat gaatjes van ongeveer één tot twee millimeter achter met fijn, poederachtig boormeel.

De grote houtboorder, in de volksmond boktor, is aanzienlijk ernstiger. Zijn larven worden groot en vreten brede gangen in naaldhout, vooral in kapconstructies. De uitvliegopeningen zijn ovaal en zes tot tien millimeter. De schade kan constructief zijn voordat er ook maar één gaatje zichtbaar is.

De bonte knaagkever gedijt in hout dat vochtig is geweest en waar schimmel in zit; hij komt vaak samen met vochtproblemen voor.

Vocht is bij vrijwel alle soorten de bepalende factor. Droog hout onder de twintig procent vochtgehalte is voor de meeste soorten onaantrekkelijk. Wie het vochtprobleem oplost, neemt de voorwaarde weg.

Kijk naar de gaatjes: rond en klein wijst op houtworm; ovaal en groter op de grote houtboorder.

Kijk naar het boormeel. Vers boormeel is licht van kleur en het ligt in een hoopje onder de opening; oud meel is grijs en stoffig.

Doe de papiertest: leg een vel wit papier onder de verdachte plek en kijk na enkele weken of er vers meel op ligt. Dat is de eenvoudigste manier om vast te stellen of de aantasting actief is.

Luister. De bonte knaagkever maakt in het voorjaar een tikkend geluid; de larven van de grote houtboorder maken een knagend geluid dat in een stille ruimte hoorbaar is.

Prik met een priem in het hout. Zacht hout onder een gaaf oppervlak betekent dat het van binnen is uitgevreten.

Meet het vochtgehalte van het hout. Boven de twintig procent is het aantrekkelijk voor aantasting en is er bovendien vaak schimmel.

Kijk waar het zit: kapconstructie, vloerbalken, kozijnen, trap, meubels. De plek bepaalt of het constructief is.

Zelf doen: de papiertest uitvoeren om vast te stellen of de aantasting actief is.

Zelf doen: het vochtgehalte van het hout meten.

Zelf doen: het vochtprobleem oplossen; dat is de belangrijkste maatregel die er is.

Zelf doen: meubels en losse houten onderdelen behandelen met een toegelaten middel.

Zelf doen: de aantasting fotograferen met een maatlint erbij, zodat de gaatjesmaat zichtbaar is.

Niet zelf doen: een constructie beoordelen op reststerkte.

Niet zelf doen: een kapconstructie behandelen; dat vraagt bereik, kennis en bescherming.

Wat je nooit moet doen: schilderen of afwerken over aangetast hout zonder de aantasting te beoordelen. Je verbergt dan precies wat je wilt volgen.

Voor houtverduurzamingsmiddelen geldt een toelatingsstelsel; alleen toegelaten middelen mogen worden gebruikt en dan volgens het etiket.

Voor bepaalde behandelingen, zoals gasbehandeling, gelden aanvullende eisen en is een gecertificeerd bedrijf vereist.

Bij een huurwoning is aantasting van de constructie een gebrek; de verhuurder moet het verhelpen.

Bij een appartement is de kapconstructie gemeenschappelijk; behandeling en herstel zijn dan een zaak van de vereniging.

Bij een monument kunnen eisen gelden aan de methode en aan het behoud van historisch hout.

Bij verkoop valt bekende aantasting onder de mededelingsplicht van de verkoper.

Bij het werken met chemische middelen gelden voor bedrijven arboregels over blootstelling en persoonlijke bescherming.