Lood of loodvervanger: wat er op het dak en bij de schoorsteen hoort

Op elk dak zitten plekken waar twee vlakken samenkomen en waar de dakbedekking zelf niet doorloopt: rond een schoorsteen, bij een dakkapel, langs een muuraansluiting, in een kilgoot. Daar hoort een strook die zich naar beide vormen voegt en het water afvoert.

Dat is van oudsher bladlood, in de volksmond de loodslabbe. Het laat zich met een hamer in elke onregelmatigheid drukken en gaat decennia mee.

Deze pagina gaat over de keuze tussen lood en de vervangers, over wat elk van beide kost en over wat je moet weten als je er zelf mee werkt. Het vervangen zelf staat in een apart stappenplan.

Lood dankt zijn plaats aan drie eigenschappen. Het is zacht genoeg om koud in vorm te brengen zonder te scheuren. Het vormt aan de lucht een beschermlaag die verdere aantasting stopt. En het zet uit en krimpt zonder te vermoeien, wat op een dak dat in de zomer veertig graden warmer wordt dan in de winter een reële eis is.

Het probleem is dat de beschermlaag oplosbaar is in regenwater dat licht zuur is. Elk jaar spoelt er een dunne laag af. Op een enkel dak is dat weinig; opgeteld over een straat en een stad is het een van de bronnen van lood in het riool en in het oppervlaktewater. Daarom is er brancheafspraak op gericht om vrij afwaterend lood te beperken, en zijn er producten ontwikkeld die het vervangen.

De vervangers werken op twee manieren. De eerste groep is een rekbaar bitumineus of kunststof product met een aluminium- of loodvrije wapening, dat je op dezelfde manier in vorm drukt. De tweede groep is een geplooide strook die zich uitrekt in plaats van vervormt. Beide voegen zich naar een dakpanprofiel; het verschil zit in hoe lang ze dat blijven doen en hoe ze verouderen onder uv-licht.

De derde route is lood toepassen maar niet vrij laten afwateren: het lood aan de bovenzijde afdekken of coaten zodat de afspoeling stopt. Dat is de route die bij monumenten wordt gevolgd waar het materiaal zelf niet ter discussie staat.

Bladlood herken je aan de doffe grijze kleur, aan het gewicht, en aan het feit dat je het met een duimnagel kunt indrukken. Vers lood is glanzend en wordt binnen enkele maanden mat.

Een vervanger herken je aan een egaler oppervlak, vaak met een fijne plooi of een geweven structuur, en aan het lage gewicht. Bij twijfel: lood is opvallend zwaar voor zijn afmeting.

Een aansluiting die aan vervanging toe is, herken je aan een paar dingen. Een strook die van de muur is gekomen omdat de voegaansluiting is uitgespoeld. Scheuren op de plooien, wat bij lood wijst op vermoeiing door te lange stroken zonder overlap. Witte uitslag op de gevel onder het lood, wat op afspoeling wijst. En een vochtplek op zolder precies onder de schoorsteen, wat de meest voorkomende dakmelding is die er bestaat.

Zelf kun je: de aansluiting beoordelen vanaf een veilige plek, foto's maken van de plek waar de strook loslaat, en op zolder de vochtplek terugvoeren naar de doorvoer erboven. Je kunt ook nagaan of de stroken kort genoeg zijn; lange, ononderbroken loodstroken scheuren door uitzetting en dat is de meest voorkomende uitvoeringsfout.

Verder kun je zelf een korte muuraansluiting vervangen als je veilig bij kunt en het werk op een plat vlak ligt.

Wat je beter niet zelf doet: een schoorsteenaansluiting op een schuin dak, want dat combineert werken op hoogte met uithakken in metselwerk en met een detail dat moet blijven werken als het waait.

Laat over aan een dakdekker: de aansluiting bij een schoorsteen, elke kilgoot, en elk werk waarvoor een steiger nodig is.

Er is geen wettelijk verbod op bladlood in de woningbouw. Wat er wel is, is een breed gedragen afspraak in de bouw om vrij afwaterend lood terug te dringen, en veel gemeenten en woningcorporaties nemen die afspraak over in hun eigen uitvraag. Bij een opdracht aan een aannemer is het daarom een vraag die je expliciet stelt.

Voor een rijksmonument of gemeentelijk monument geldt dat vervanging van materiaal vergunningplichtig is. Lood is daar vaak het voorgeschreven materiaal en een vervanger is niet zonder meer toegestaan; het gesprek loopt via de monumentenambtenaar.

Loodafval is gevaarlijk afval en hoort niet bij het bouwpuin. Het levert bij een metaalinzamelaar geld op en dat is het eenvoudigste argument om het goed af te voeren.

Bij verwerking geldt arbeidshygiëne: lood mag niet worden gesoldeerd of gebrand zonder afzuiging, en de damp die daarbij vrijkomt is het werkelijke risico. Koud verwerken van bladlood geeft die damp niet.

Voor werk op een dak gelden de regels voor werken op hoogte, ook bij een klus van een uur.