Zink, koper en lood: metalen in het dak en aan de gevel

Goten, dakranden, kilgoten, slabben en soms hele gevel- of dakvlakken worden in metaal uitgevoerd. Zink is daarbij het gangbaarst, koper is duurder en gaat langer mee, en lood wordt gebruikt op de plekken waar het materiaal zich moet vormen naar een ondergrond.

Dit artikel gaat over de eigenschappen van die metalen, over de reden dat ze bewegen moeten kunnen, en over de combinaties die je moet vermijden.

Metalen zetten uit bij warmte. Zink doet dat sterk: een zinken goot van tien meter wordt op een zomerdag een centimeter langer dan op een winternacht. Daarom zitten er in lange gootstukken uitzetstukken en worden de beugels zo geplaatst dat het metaal kan bewegen.

Zink vormt in de buitenlucht een beschermende laag van zinkcarbonaat, de patina. Die laag houdt het materiaal tientallen jaren goed. Wordt zij aangetast, bijvoorbeeld door zure omstandigheden of door constant vocht aan de achterzijde, dan gaat het snel.

De achterzijde is bij zink het gevoelige punt. Zink dat aan de bovenzijde kan drogen maar aan de onderzijde vochtig blijft, corrodeert van onderaf. Daarom hoort er onder zinkwerk een geventileerde ruimte of een structuurmat te zitten.

Koper is duurzamer en vormt een groene patina. Het is aanzienlijk duurder en het werkt minder sterk dan zink.

Lood is zacht en vormbaar en wordt gebruikt bij aansluitingen: rond een schoorsteen, bij een dakkapel, bij een gevelaansluiting. Het werkt sterk, en daarom mag een loodstuk niet langer zijn dan ongeveer een meter.

Metalen die met elkaar in contact staan in aanwezigheid van water, vormen een galvanisch element. Het onedelste metaal corrodeert dan versneld. Zink in combinatie met koper is daarvan het bekendste voorbeeld, en het gaat ook mis wanneer regenwater van een koperen dak over een zinken goot loopt.

Zink herken je aan de grijze, doffe kleur en aan de felsnaden waarmee de banen zijn verbonden. Koper is roodbruin als het nieuw is en groen als het is verouderd. Lood is grijs, zacht, en te buigen met de hand.

Corrosie van zink herken je aan witte uitbloei en aan een poederige laag, en bij vergevorderde aantasting aan gaatjes, vaak precies daar waar het zink op een natte ondergrond ligt.

Uitzettingsproblemen herken je aan een golvende goot, aan uitgetrokken felsen en aan scheuren bij de bevestigingen.

Bij lood is het beeld anders: een gescheurde slabbe, een stuk dat is uitgerekt en doorgezakt, of een loodstuk dat uit de voeg is getrokken. Dat wijst vrijwel altijd op te lange stukken.

Galvanische corrosie herken je aan een zinken deel dat juist onder een koperen deel is aangetast, of aan een zinken goot die onder een koperen dakuitloop wegvreet.

Kijk ook naar de bevestiging: zinken en koperen delen horen te zijn bevestigd met materiaal van dezelfde soort of met een materiaal dat geen reactie geeft.

Zelf doen: de goten en het loodwerk inspecteren op corrosie, scheuren en uitgerekte stukken.

Zelf doen: de goten schoonhouden; blad en zand houden vocht vast en dat is precies wat zink niet verdraagt.

Zelf doen: controleren of er koper en zink in dezelfde waterstroom zitten.

Zelf doen: loodresten apart afvoeren.

Niet zelf doen: zinkwerk solderen of felsen; dat is vakwerk en het gaat om waterdichtheid.

Niet zelf doen: loodslabben vervangen op hoogte.

Wat je nooit moet doen: een gat in een zinken goot dichtsmeren met kit of met bitumen. Dat houdt vocht vast tegen het zink en versnelt de aantasting; de goot moet worden hersteld of vervangen.

Voor de verwerking van zink, koper en lood gelden verwerkingsvoorschriften van de leveranciers en normen voor dakbedekking en gevelbekleding. Die schrijven onder meer de maximale lengte van stukken, de bevestiging en de ventilatie aan de achterzijde voor.

Lood is een zwaar metaal. Loodresten horen apart te worden afgevoerd naar de milieustraat, niet in de goot en niet in de tuin. Bij bewerking gelden voor bedrijven arboregels over blootstelling.

Regenwater dat over lood of zink loopt, neemt metalen mee. Dat is een reden om hemelwater van daken met veel loodwerk niet rechtstreeks op een moestuin of op oppervlaktewater te laten lopen. Gemeenten kunnen daar in het omgevingsplan regels over stellen.

Bij een monument gelden vaak eisen aan het materiaal en de uitvoering van goten en slabben.

Bij een appartement zijn goten, dakranden en loodwerk gemeenschappelijk.

Bij vervanging valt zinkwerk onder gewoon onderhoud en is er doorgaans geen vergunning nodig, tenzij het aanzien verandert of het om een monument gaat.