Warmtepomp die werkt met bestaande radiatoren

De vraag die vrijwel elke woningeigenaar stelt: kan ik een warmtepomp krijgen zonder mijn hele huis open te breken. Het antwoord is vaak ja, maar niet altijd, en het hangt af van één grootheid: de temperatuur waarbij jouw woning warm blijft.

En daar zit meteen het goede nieuws. Je hoeft dat niet te laten uitrekenen om er een eerste indruk van te krijgen. Je kunt het deze winter zelf testen met de ketel die je al hebt.

Een cv-ketel maakt water van zeventig tot tachtig graden. Een warmtepomp wordt efficiënt bij vijfendertig tot vijfenveertig graden en verliest bij elke graad daarboven rendement. Dat is het hele verhaal in twee zinnen.

Een radiator geeft warmte af op basis van het verschil tussen het water erin en de lucht eromheen. Halveer je dat verschil, dan halveert het vermogen ruwweg ook. Een radiator die op het gebruikelijke regime vijftienhonderd watt levert, komt bij lage temperatuur uit op de helft of minder. Dat is niet erg als de woning ook minder warmte nodig heeft — en dat is precies wat isolatie doet.

Daarom hangen drie dingen samen: hoeveel warmte de woning verliest, hoeveel de radiatoren bij lage temperatuur kunnen leveren, en hoe goed de warmte over de woning is verdeeld. Klopt dat drietal, dan werkt een warmtepomp op bestaande radiatoren prima. Klopt het niet, dan draait hij op een te hoge temperatuur, verbruikt hij veel stroom en valt de rekening tegen.

Er zijn twee smaken. Een hybride warmtepomp neemt het grootste deel van het jaar over en laat de cv-ketel bijspringen op de koudste dagen en voor warm water. Die is vergevingsgezind: hij werkt in vrijwel elke woning. Een volledig elektrische warmtepomp heeft geen achtervang en stelt daarom echte eisen aan schil en afgifte.

De ketel-test. Dit is de belangrijkste paragraaf van dit artikel. Zet op een koude periode de aanvoertemperatuur van je cv-ketel op vijftig graden en laat hem daar een week staan. Blijft het in alle kamers behaaglijk, dan is je woning al geschikt voor lagetemperatuurverwarming en is een warmtepomp een reële optie. Blijft één kamer achter, dan weet je meteen welke. Wordt het nergens warm, dan is de schil aan de beurt vóór de installatie.

Herhaal daarna op vijfenveertig en veertig graden als het lukt. Hoe lager je komt, hoe beter het uitzicht.

Kijk naar de radiatoren. Zijn het dunne, enkele panelen of dikke exemplaren met meerdere platen en convectieplaten? Dat verschil is ruwweg een factor twee in afgifte. En: zit er ergens een radiator die het duidelijk minder doet dan de rest?

Kijk naar de schil. Is de spouw geisoleerd, ligt er dakisolatie, wat voor glas zit erin, is de vloer geisoleerd? Elk ontbrekend onderdeel verhoogt de temperatuur die je nodig hebt.

Kijk naar de meterkast. Een warmtepomp vraagt een eigen groep en soms een zwaardere aansluiting, zeker in combinatie met inductiekoken en een laadpunt.

Kijk naar de plek voor de buitenunit. Afstand tot de erfgrens, tot je eigen slaapkamerraam en tot dat van de buren. Geluid is bij warmtepompen de meest voorkomende burenkwestie.

Zelf doen. De ketel-test uitvoeren en per kamer noteren wat er gebeurt. Het isolatieniveau inventariseren. Het type radiatoren opnemen en de maten noteren. Nagaan hoeveel fasen je aansluiting heeft. Mogelijke plekken voor de buitenunit bepalen en de afstanden tot ramen en erfgrenzen meten. Radiatoren ontluchten en radiatorfolie aanbrengen. Offertes vergelijken en daarbij expliciet vragen om de warmteverliesberekening per ruimte.

Niet zelf doen. De warmteverliesberekening. De installatie van de warmtepomp. Het waterzijdig inregelen. De elektrische aansluiting. En werk aan de gasinstallatie bij een hybride opstelling.

Wat je vooral niet moet doen. Een warmtepomp laten plaatsen zonder warmteverliesberekening per ruimte. Dat is de bron van vrijwel elk teleurstellend resultaat: het toestel is dan gekozen op het oppervlak van de woning in plaats van op wat elke kamer werkelijk nodig heeft. En: geen buitenunit plaatsen zonder de geluidseis te laten onderbouwen.

Voor buiten opgestelde warmtepompen en airco's bij woningen geldt sinds 1 april 2021 een geluidseis: op de perceelgrens mag het geluid een vastgestelde grenswaarde niet overschrijden, uitgedrukt als etmaalwaarde van 40 dB(A). Laat de installateur aantonen hoe daaraan wordt voldaan; dit is de meest voorkomende bron van conflicten met buren en van handhaving door de gemeente.

Voor subsidie geldt de ISDE, met eisen aan het type toestel, aan de installatie en aan de installateur. Vraag aan binnen de gestelde termijn.

Werk aan een gasgestookte cv-installatie — bij een hybride opstelling blijft die bestaan — mag sinds 1 april 2023 alleen door gecertificeerde bedrijven worden uitgevoerd.

De elektrische aansluiting valt onder NEN 1010 en vraagt een eigen groep.

In een VvE is de gevel gemeenschappelijk. Een buitenunit ophangen vraagt vrijwel altijd toestemming van de vergadering.

Ben je huurder, dan is dit een zaak van de verhuurder.

Bij een monument of beschermd stadsgezicht kan de plaatsing van een zichtbare buitenunit vergunningplichtig zijn.