Riool en afvoer in en om de woning

De afvoer van een woning is de installatie waar niemand naar kijkt tot hij niet werkt. Hij bestaat uit sifons, aansluitleidingen, een standleiding met ontluchting, een grondleiding en de aansluiting op het gemeentelijke stelsel.

Dit artikel gaat over hoe die onderdelen samenwerken, wat er misgaat, waar de grens ligt tussen jouw verantwoordelijkheid en die van de gemeente, en wat onderhoud en herstel kosten.

Water in een afvoer stroomt op zwaartekracht. Daarvoor is afschot nodig: een lichte helling naar het riool toe. Te weinig afschot laat water en vast materiaal staan; te veel afschot laat het water te snel weglopen zodat het vaste materiaal achterblijft. Beide geven op termijn een verstopping.

Bij elk afvoerpunt zit een sifon: een gebogen stuk waarin water blijft staan. Dat waterslot houdt rioollucht tegen. Het is het enige dat dat doet, en het is kwetsbaar: bij een afvoerpunt dat weken niet wordt gebruikt, verdampt het water en staat de afvoer open.

Dan de lucht. Als er water door een leiding stroomt, duwt het lucht voor zich uit en zuigt het lucht achter zich aan. Zonder een luchttoevoer trekt die onderdruk het water uit de sifons van andere punten, en dan komt de rioollucht binnen.

Daarvoor is de ontluchting: de standleiding loopt door tot boven het dak en staat daar open. Dat is de reden dat er een pijp op elk dak steekt. Waar dat niet kan, wordt een beluchter toegepast die lucht binnenlaat en niets doorlaat; die vervangt de dakontluchting niet volledig.

De grondleiding onder de woning en in de tuin is de volgende schakel. Daar spelen andere problemen: wortelingroei bij oude gresbuizen met mofverbindingen, verzakking waardoor er een kuil in de leiding ontstaat, en breuk door zetting.

En dan is er de scheiding tussen vuilwater en hemelwater. In oudere wijken gaan die samen in één stelsel; in nieuwere wijken zijn ze gescheiden. Wie zijn regenpijp aansluit op de vuilwaterleiding in een gescheiden stelsel, belast de zuivering onnodig, en andersom komt er vuil water in het oppervlaktewater.

De grens van je verantwoordelijkheid ligt doorgaans bij de erfgrens: het deel op je eigen perceel is van jou, het deel daarbuiten van de gemeente. Waar precies, verschilt per gemeente; vraag het na voordat je een aannemer laat graven.

Ruik. Rioollucht in een ruimte wijst op een leeg waterslot of op een ontluchting die niet werkt.

Luister. Gorgelen bij het doorspoelen of bij het leeglopen van een bad wijst op te weinig lucht in het systeem.

Kijk hoe snel water wegloopt. Traag weglopen op meerdere punten tegelijk wijst op de standleiding of op de grondleiding; op één punt wijst op de sifon of de aansluitleiding.

Kijk of er water terugkomt bij het gebruik van een ander punt. Dat wijst op een verstopping verder in het systeem.

Kijk of er een ontluchtingspijp op het dak staat en of die vrij is.

Kijk in de tuin naar putdeksels en naar plekken waar de bestrating verzakt boven de leiding.

Kijk naar het bouwjaar: gresbuizen met mofverbindingen in woningen van vóór ongeveer 1970 zijn gevoelig voor wortelingroei.

Zelf doen: waterslotjes vullen van afvoerpunten die je zelden gebruikt.

Zelf doen: sifons losdraaien en schoonmaken.

Zelf doen: luisteren en ruiken, en vaststellen of het één punt of meerdere punten betreft.

Zelf doen: putdeksels in de tuin lokaliseren en vrijhouden.

Zelf doen: controleren of de ontluchtingspijp op het dak vrij is.

Niet zelf doen: met een veer werken in een oude gresleiding; die kan breken.

Niet zelf doen: chemische ontstoppers gebruiken bij een volledige verstopping; die blijven staan en zijn gevaarlijk voor wie er daarna aan werkt.

Wat je nooit moet doen: een terugkerende verstopping blijven ontstoppen zonder te kijken. Wortels en verzakkingen gaan niet weg en de leiding wordt er niet beter van.

Voor de binnenriolering en de aansluiting daarvan gelden landelijke voorschriften, met eisen aan diameter, afschot en ontluchting.

De eigenaar is verantwoordelijk voor de leiding op eigen terrein tot aan de erfgrens; daarbuiten is de gemeente aan zet. Waar de grens precies ligt, verschilt per gemeente.

Bij een gescheiden stelsel mag hemelwater niet op de vuilwaterleiding worden aangesloten en omgekeerd. Gemeenten kunnen dat handhaven.

De gemeente heeft een zorgplicht voor de inzameling van afvalwater en van hemelwater. Wateroverlast door een vol stelsel is een aparte vraag met een eigen beoordeling.

Bij een huurwoning is de riolering een zaak van de verhuurder; het ontstoppen van een afvoer die door gebruik verstopt raakt, valt doorgaans onder het kleine onderhoud van de huurder.

In een appartementengebouw zijn de standleidingen en de grondleiding gemeenschappelijk; de aansluitleiding binnen de woning niet.

Schade door binnendringend rioolwater is doorgaans beperkt gedekt; dat is een polisvraag.