Wandverwarming: hoe het werkt, waar het past en wat het kost

Deze pagina is voor de woningeigenaar en de zelfbouwer die de verwarming aanpast voor een warmtepomp of een lage temperatuur en op zoek is naar meer afgiftevlak, voor wie een oud huis met houten vloeren renoveert en voor wie een badkamer of een koude kamer comfortabel wil maken. Ze legt uit hoe wandverwarming werkt, welke systemen er zijn, wat het aan afgifte levert, waar het wel en niet past, hoe het wordt aangelegd en afgewerkt, wat het kost en wat het betekent voor het gebruik van de wand. Ze gaat niet over elektrische wandverwarming met folie of matten, die een ander verbruik en andere toepassingen heeft.

Wandverwarming bestaat uit kunststof leidingen van meestal tien tot zestien millimeter die in lussen op een wand worden bevestigd en daarna worden ingebed in een pleisterlaag van een tot twee centimeter, of die al in een voorgefabriceerd paneel van gips, leem of houtvezel zitten dat op de wand wordt geschroefd en afgewerkt. Warm water uit de cv-ketel of de warmtepomp stroomt door de lussen, de wand warmt op tot vijfentwintig à dertig graden en straalt die warmte de kamer in. Omdat het afgiftevlak groot is, volstaat een watertemperatuur van dertig tot veertig graden, en dat is de temperatuur waarbij een warmtepomp zijn beste rendement haalt.

Stralingswarmte werkt anders dan warme lucht. Een radiator verwarmt vooral de lucht, die stijgt en onder het plafond blijft, terwijl de muren koud blijven en je die kou voelt. Een warme wand verwarmt direct de mensen en de voorwerpen in de kamer en maakt de omgevingstemperatuur gelijkmatig; een kamer met warme wanden voelt bij achttien of negentien graden luchttemperatuur even comfortabel als een kamer met radiatoren bij twintig of eenentwintig, en dat scheelt in het verbruik.

De afgifte per vierkante meter is lager dan bij een radiator maar hoger dan bij vloerverwarming, omdat een wand warmer mag worden dan een vloer waarop je loopt: bij een aanvoertemperatuur van vijfendertig graden en een kamer van twintig graden ongeveer vijftig tot tachtig watt per vierkante meter, afhankelijk van de pleisterlaag en de leidingafstand. Een woonkamer van dertig vierkante meter met een warmteverlies van twee kilowatt vraagt dan vijfentwintig tot veertig vierkante meter afgiftevlak; met vloerverwarming in de vloer en wandverwarming op één of twee wanden is dat te halen, met wandverwarming alleen vraagt het bijna alle vrije wand.

De wand moet daarvoor vrij zijn: een kast of een groot schilderij ervoor houdt de warmte tegen en een spijker of een schroef in een leiding is een lekkage in de muur. Daarom komt wandverwarming op wanden waar niets zwaars hangt, wordt de ligging van de leidingen gefotografeerd en op tekening gezet voordat het pleisterwerk erop gaat, en worden bij voorgefabriceerde panelen de zones vrij van leidingen gemarkeerd. Buitenmuren zijn de logische plek, omdat de warme muur condens en schimmel tegengaat, maar alleen als de muur aan de buitenzijde of achter het systeem is geïsoleerd; anders gaat een groot deel van de warmte naar buiten.

De aanleg gaat als bij vloerverwarming: een verdeler met een groep per wand of per vertrek, leidingen die in een spiraal of een slang op de wand worden gemonteerd met clips of in een geleidingsplaat, een druktest, en dan het pleisterwerk in twee lagen met een wapeningsgaas, dat langzaam moet drogen en voorzichtig op temperatuur wordt gebracht voordat het wordt afgewerkt. Leem is een veelgebruikte pleister omdat hij warmte goed geleidt en vocht buffert; kalk- en gipspleister werken ook, mits geschikt voor verwarmde wanden.

Een muur die op een winterdag lauwwarm aanvoelt zonder radiator in de buurt, en een verdeler met meer groepen dan er vloervelden zijn.

Een tekening of foto's van de leidingen in het meterkastje of bij de verdeler: het teken van een zorgvuldige aanleg.

Haarscheuren in het pleisterwerk in het patroon van de leidingen: te snel opgestookt na het pleisteren of geen wapening.

Een vochtplek of een dalende druk op de installatie na het ophangen van iets aan de muur: een leiding geraakt.

Een buitenmuur met wandverwarming die aan de buitenkant warm is bij vorst: geen isolatie achter het systeem.

Een kamer die niet warm wordt terwijl de wand warm is: te weinig afgiftevlak voor het warmteverlies of een wand die door meubels wordt afgedekt.

Zelf: bepalen welke wanden vrij kunnen blijven, het warmteverlies per vertrek laten berekenen en met de installateur de verdeling over vloer en wand bepalen, de leidingen na de montage fotograferen en de tekening bewaren, en na de aanleg de meubels en het ophangen aanpassen aan de leidingzones.

Zelf, als geoefende klusser: voorgefabriceerde panelen monteren volgens de handleiding van de leverancier en de wand afwerken, met de aansluiting op de verdeler en de druktest door de installateur.

Niet zelf: het ontwerp van de afgifte, de aansluiting op de verdeler en de regeling, de druktest, en het natte pleisterwerk over de leidingen; een pleisterlaag die te dik, te dun of te snel gedroogd is, scheurt of geeft te weinig warmte af.

Voor wandverwarming in een bestaande woning is geen vergunning nodig; het is een wijziging van de installatie binnen de woning. De installatie moet voldoen aan de eisen voor waterleidingen en verwarmingsinstallaties uit de normen die de installateur toepast, en de druktest voor het pleisteren hoort daarbij. Bij nieuwbouw telt de afgifte mee in de energieprestatieberekening en levert een lage aanvoertemperatuur een betere score.

In een appartementengebouw is een binnenmuur binnen de woning eigen bezit, maar een woningscheidende wand of een gevel is gemeenschappelijk; wandverwarming aan zo'n wand vraagt toestemming van de vereniging, en de geluidsisolatie naar de buren mag niet verslechteren. Bij een monument kan het inbedden van leidingen in historisch pleisterwerk of het verwijderen van dat pleisterwerk vergunningplichtig zijn; het systeem in panelen is dan het alternatief. Regels veranderen; controleer bij twijfel de actuele tekst.