Waarom is de betondekking zo belangrijk tegen wapeningscorrosie?

Waarom dat zo is

Beton is sterk op druk en zwak op trek. Daarom zit er staal in op de plekken waar trek ontstaat: de onderkant van een balkonplaat, de bovenkant van een uitkragende galerij bij de inklemming, de onderkant van een balk. Dat staal draagt het gebouw mee, en het moet blijven wat het is: een staaf van de berekende dikte, verankerd in het beton. Roest doet twee dingen die dat bedreigen. Het maakt de staaf dunner, zodat hij minder kan dragen, en het drukt het beton eraf, zodat de staaf zijn verankering en zijn bescherming verliest en het roesten versnelt.

Dat beton staal beschermt, komt door de chemie van cement. Vers beton heeft een hoge zuurgraad aan de alkalische kant, en in die omgeving vormt zich op het staal een dicht, onzichtbaar oxidelaagje dat verdere corrosie tegenhoudt: het staal is gepassiveerd. Zolang het beton rondom alkalisch blijft, roest het staal niet, ook niet als het beton vochtig is. Maar beton staat in de lucht, en de lucht bevat kooldioxide. Dat reageert met het kalk in het beton en maakt het neutraal: carbonatatie. Het proces begint aan het oppervlak en gaat langzaam naar binnen, sneller bij poreus beton en bij afwisselend nat en droog weer. Waar het carbonatatiefront het staal bereikt, verliest het staal zijn passivering, en bij vocht en zuurstof begint het te roesten.

De dekking is de afstand die het front moet overbruggen, en dus de tijd die je hebt. Normen schrijven daarom een minimale dekking voor, afhankelijk van de omgeving: binnen en droog minder, buiten en aan regen blootgesteld meer, in een parkeergarage of aan de kust nog meer. In de jaren zestig en zeventig was de eis lager dan nu, en de uitvoering slordiger: het staal werd met de hand op afstandhouders gelegd of soms zonder, en op veel plekken zakte het tijdens het storten naar de bekisting. Een balkon uit 1972 met plekken waar de dekking een centimeter is, is daarom gewoon; en precies daar spat het beton als eerste af, terwijl een halve meter verder, met drie centimeter dekking, alles nog goed is.

Het afspatten volgt uit het volume van roest. IJzeroxiden nemen meer ruimte in dan het ijzer waaruit ze ontstaan, en die uitzetting gebeurt in een omhulling die niet meegeeft. De druk bouwt op, het beton scheurt eerst evenwijdig aan de staaf, dan breekt de dekking los in een schol die precies de vorm van de staaf laat zien. Op dat moment ligt het staal bloot, komt water en zuurstof er vrij bij, en roest het snel verder. Een plek die afspat, laat dus zien dat het roesten er al jaren gaande is, en dat de naastgelegen plekken met dezelfde dekking niet lang meer duren.

Strooizout of zeezout voegt chloriden toe, en die zijn agressiever dan carbonatatie. Chloride-ionen dringen door de dekking in en breken het passiveringslaagje plaatselijk af, ook als het beton nog alkalisch is. Dat geeft putcorrosie: diepe, plaatselijke aantasting die de staaf op één plek fors verzwakt zonder dat er veel roest zichtbaar is. Balkons waarop wordt gestrooid, galerijen, parkeerdekken en gevels langs de weg hebben daar last van, en bij die schade is alleen de zichtbare plek herstellen niet genoeg.

Het herstel volgt de oorzaak. Het beton wordt weggehakt tot achter het staal en tot in gezond, alkalisch beton, het staal wordt gereinigd en behandeld, en het gat wordt gevuld met een herstelmortel die alkalisch is en goed hecht, zodat het staal opnieuw is gepassiveerd en de dekking op de norm komt. Bij carbonatatie over een groter oppervlak wordt het beton behandeld met een coating die kooldioxide en water tegenhoudt, zodat het front niet verder komt. Bij chloriden is dat niet genoeg, en komt kathodische bescherming in beeld.

Wat je nu kunt doen

Laat een betononderzoek doen voordat er wordt hersteld: de dekking meten met een dekkingsmeter over het hele balkon, de carbonatatiediepte bepalen op boorkernen, en bij een balkon waarop wordt gestrooid het chloridegehalte. Reken op € 800 tot 2.500 voor een balkon of een reeks balkons.

Laat op basis daarvan herstellen: alle plekken waar de dekking te klein is en het front het staal heeft bereikt, niet alleen de afgesprongen plekken; anders komt het per plek terug. Reken op € 150 tot 400 per vierkante meter hersteld oppervlak.

Laat na het herstel het hele beton behandelen met een carbonatatieremmende coating, zodat de dekking die er is, weer decennia werkt. Reken op € 30 tot 60 per vierkante meter.

Stop met strooizout op balkons en galerijen; gebruik zand of een strooimiddel zonder chloriden.

Laat bij een appartementengebouw ook de constructieve veiligheid van uitkragende balkons en galerijen beoordelen; daar geldt sinds enkele jaren een onderzoeksplicht voor gebouwen uit deze periode.