De volgorde die bijna niemand aanhoudt

De volgorde die in de praktijk het beste werkt, ziet er ongeveer zo uit: eerst meten, dan ventileren, dan de vloer, dan het dak, dan het glas, dan de gevel, en pas daarna de installatie. Niet elke woning volgt hem precies, maar de afwijkingen zijn beredeneerd en niet toevallig.

Eerst meten. Een folietest op de natste muur kost een stuk plastic en 48 uur. Vocht aan de kamerzijde is condens en vraagt ventilatie; vocht aan de muurzijde komt uit de constructie en vraagt iets heel anders. Wie die vijf euro overslaat, laat soms een gevel injecteren terwijl het probleem in de badkamerdeur zat.

Dan ventileren. Dit is het onderdeel dat consequent als laatste komt en er als eerste hoort. Elke isolatiemaatregel maakt een woning luchtdichter. Een woning die luchtdicht wordt gemaakt en waarvan de afzuiging niet werkt, wordt binnen een winter een vochtprobleem. De papiertest laat in vijf seconden zien of een ventiel doet wat het moet doen.

Dan de vloer. Vloerisolatie met bodemafsluiting is bij de meeste woningen de goedkoopste maatregel met het meest merkbare comfortverschil. Koude voeten zijn geen kleinigheid: ze bepalen op welke temperatuur je de thermostaat zet.

Dan het dak. Warme lucht stijgt, en bij een woning zonder dakisolatie verdwijnt daar het meeste. Van binnenuit is goedkoop, van buitenaf behoudt de zolderruimte en kost twee tot drie keer zoveel. Die tweede route is alleen logisch als de dakbedekking toch vervangen moet worden.

Dan het glas. HR++ glas in bestaande kozijnen is meestal mogelijk; soms moet de sponning worden aangepast. Drievoudig glas verdient zich op energie alleen zelden terug wanneer er al HR++ ligt.

Dan pas de gevel. Bij een woning met een schone spouw van zeven centimeter of meer is spouwisolatie vaak de maatregel met de kortste terugverdientijd van allemaal. Bij een smalle, vervuilde spouw of bij massief metselwerk ligt het volledig anders, en dan is een onderzoek vooraf belangrijker dan de offerte.

En dan pas de installatie. Een warmtepomp op een slecht geïsoleerde woning is een dure manier om hetzelfde warmteverlies te betalen. Andersom: op een woning waar vloer en dak zijn aangepakt, blijkt de bestaande radiator vaak al voldoende.

De reden dat deze volgorde niet wordt gevolgd, is menselijk en niet technisch. Ventilatie is onzichtbaar, een kruipruimte is vies, en een warmtepomp of zonnepanelen zijn iets om te laten zien. De aanbodkant van de markt versterkt dat: er bellen aanbieders van zonnepanelen aan, geen aanbieders van bodemafsluiting.

Eén nuance tot slot. De volgorde geldt voor de investering, niet voor het moment. Als je dak toch open moet vanwege een lekkage, isoleer je op dat moment — ook al staat het dak pas op plek vier. De goedkoopste maatregel is altijd de maatregel die meelift met werk dat toch gebeurt.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: de zeven stappen op volgorde, met per stap de kosten en het effect.

Aanvullend beeld: de folietest op de natste muur, met vocht aan de kamerzijde en vocht aan de muurzijde naast elkaar.

De papiertest bij een afzuigventiel, in vijf seconden.

Een warmtepomp op een ongeïsoleerde en op een aangepakte woning, met hetzelfde warmteverlies eronder.

Veelgestelde vragen

Waarmee begin ik? Met meten: een folietest op de natste muur kost een stuk plastic en achtenveertig uur.

Wat leert die test mij? Vocht aan de kamerzijde is condens en vraagt ventilatie; vocht aan de muurzijde komt uit de constructie.

Waarom staat ventilatie zo hoog? Omdat elke isolatiemaatregel de woning luchtdichter maakt, en een niet-werkende afzuiging dan een vochtprobleem geeft.

Waarom de vloer vóór het dak? Vloerisolatie met bodemafsluiting is bij de meeste woningen de goedkoopste maatregel met het meest merkbare comfortverschil.

Wanneer isoleer ik het dak van buitenaf? Alleen als de dakbedekking toch vervangen moet worden; het kost twee tot drie keer zoveel.

Waarom komt de installatie als laatste? Een warmtepomp op een slecht geïsoleerde woning is een dure manier om hetzelfde verlies te betalen.

Waarom volgt bijna niemand deze volgorde? Ventilatie is onzichtbaar en een kruipruimte is vies, terwijl panelen iets zijn om te laten zien.