Blokverwarming: kosten verdelen, bemeteren en overstappen

Over de collectieve verwarmingsinstallatie die één ketelhuis heeft en alle woningen bedient, en over het onderwerp dat daar elk jaar terugkomt: de afrekening.

Bij blokverwarming koopt het complex de energie in en verdeelt die over de bewoners. Dat verdelen gebeurt met een sleutel, en over die sleutel gaat de discussie. Wie zuinig stookt, vindt dat hij te veel betaalt; wie op de bovenste verdieping woont, vindt dat hij te veel betaalt; wie een hoekwoning heeft ook.

Warmtekostenverdelers meten geen warmte. Ze meten een verschil tussen de radiatortemperatuur en de ruimtetemperatuur, en dat levert een verhoudingsgetal op. Voor het verdelen van een totaalbedrag is dat bruikbaar; als absolute meting is het dat niet, en dat verklaart een groot deel van het onbegrip.

En er is altijd een deel dat niet individueel is. Leidingverliezen, warmte die door de vloer van de ene woning naar de andere gaat, en het warmhouden van het systeem. Dat deel wordt als vast deel verdeeld, en over de verhouding tussen vast en variabel gaat de tweede helft van de discussie.

Een blokverwarming bestaat uit een centrale opwekking — één of meer ketels, soms een warmtepomp of een aansluiting op een warmtenet — en een distributienet door het gebouw. Per woning is er een aftakking, en soms een afleverset met een eigen meter.

De verdeling kan op drie manieren.

Zonder meting, volledig naar breukdeel of oppervlakte. Eenvoudig en onrechtvaardig voor wie zuinig stookt.

Met warmtekostenverdelers op de radiatoren. Een verhoudingsgetal per radiator, dat wordt afgelezen en waarmee het variabele deel wordt verdeeld.

Met individuele warmtemeters in de afleverset. Die meten wel echte energie, en zijn de nauwkeurigste maar ook de duurste variant; ze zijn alleen mogelijk als het leidingnet per woning is uitgevoerd en niet als strengen door de woningen lopen.

De ligging in het gebouw verklaart veel van de verschillen. Een hoekwoning op de bovenste verdieping heeft meer verliesoppervlak dan een middenwoning; met dezelfde thermostaatstand verbruikt die meer. Een correctiefactor voor ligging kan dat compenseren, en die factor is vaak niet ingesteld.

Bij een overstap — naar individuele ketels, naar een warmtepomp of naar een warmtenet — komt daar de vraag bij wat er met het bestaande distributienet gebeurt. Dat net is vaak het waardevolste onderdeel en het bepaalt welke opties er zijn.

Kijk of er wordt gemeten, en waarmee. Verdelers op de radiatoren, een meter in de afleverset, of niets van beide.

Kijk naar de verhouding vast en variabel in de afrekening. Is die verhouding onderbouwd, of is hij ooit gekozen en nooit meer bekeken?

Vraag of er correctiefactoren zijn voor ligging in het gebouw. In veel complexen zijn die er niet, terwijl de verschillen fors zijn.

Kijk naar de leeftijd van de verdelers. Ze hebben batterijen en een levensduur; een verlopen verdeler geeft een waarde die niets betekent.

Kijk naar de totale inkoop en niet alleen naar de verdeling. Een slecht ingeregelde installatie of een ketel op te hoge aanvoertemperatuur maakt de hele taart groter, en dat kost iedereen geld, ongeacht de verdeelsleutel.

Vraag naar het onderhoudsspoor van het ketelhuis en naar de watertemperatuur; dat is het gesprek dat meer oplevert dan de verdeelsleutel.

Zelf. De afrekening opvragen met onderbouwing, de verhouding vast en variabel opzoeken en nagaan of er correctiefactoren voor ligging zijn.

Zelf, als bestuur. De aanvoertemperatuur en het inregelen laten beoordelen, en de afleescontracten nalopen op looptijd en opzegtermijn.

Niet zelf. Aan het ketelhuis of het distributienet werken, verdelers verplaatsen of radiatoren afkoppelen. En niet: de verdeelsleutel aanpassen zonder besluit van de vergadering.

Voor individuele bemetering geldt Europees beleid dat is doorvertaald in Nederlandse regelgeving: bij collectieve installaties moeten individuele meters of warmtekostenverdelers worden aangebracht, tenzij dat technisch niet mogelijk of niet kosteneffectief is. Laat die uitzondering onderbouwen als er niet wordt gemeten.

De verdeelsleutel en de verhouding vast en variabel worden vastgesteld door de vergadering, binnen de kaders van de splitsingsakte. Wie de sleutel wil wijzigen, doet dat via een besluit en niet via de beheerder.

Bij verhuurde woningen in het complex geldt dat de verhuurder de kosten doorberekent volgens de regels voor servicekosten; een huurder kan een geschil daarover voorleggen aan de Huurcommissie.

De installatie is gemeenschappelijk tot aan de grens die in de splitsingsakte staat; in veel akten liggen de radiatoren binnen de woning bij de eigenaar en het distributienet bij de vereniging.

Voor een overstap naar een warmtenet gelden regels over tarieven en leveringszekerheid; laat de voorwaarden beoordelen voordat een langjarig contract wordt getekend, want een aansluiting is niet eenvoudig ongedaan te maken.