Vocht in de gevel: doorslag, optrekkend vocht en condens

Vocht dat via de buitenmuur naar binnen komt. Dit artikel is de verdieping op *Vocht in huis*: daar bepaal je welke van de vijf oorzaken je hebt, hier gaat het over de gevel zelf en over de vraag waarom een muur die decennialang droog bleef, opeens niet meer droog is.

Eén ding vooraf, omdat het de duurste vergissing is: een gevel impregneren lost alleen doorslaand vocht op. Zit het vocht er van binnenuit of van onderaf in, dan sluit je het op en versnel je de schade, inclusief vorstschade in de eerste strenge winter.

Hoe een gevel hoort te werken. Een massieve muur, gebruikelijk bij woningen van vóór ruwweg 1930, houdt regen tegen door dikte: het water dringt een stukje in en verdampt er weer uit. Een spouwmuur werkt anders. Daar mag het buitenblad nat worden; de spouw is de scheiding, en het water dat langs de binnenzijde van het buitenblad naar beneden loopt, wordt door het spouwlood naar buiten geleid en verlaat de muur via de open stootvoegen onderin. Die open voegen zijn dus geen slordigheid maar het afvoersysteem.

Doorslaand vocht ontstaat zodra die route wordt onderbroken. De vaakst voorkomende oorzaken: mortelbaarden en puin onderin de spouw waarover het water naar het binnenblad loopt; spouwisolatie die tegen het buitenblad aan ligt en zo een brug vormt; ontbrekend of beschadigd spouwlood boven kozijnen; scheuren in het metselwerk; en te hard of uitgesleten voegwerk. Bij een massieve muur speelt vooral de dikte: dertig centimeter houdt slagregen tegen, twintig soms niet.

Optrekkend vocht komt uit de bodem omhoog door de poriën van steen en mortel. In woningen van vóór de oorlog ontbreekt vaak een waterkerende laag, of is het trasraam aangetast. Het stijgt tot de hoogte waarop verdamping en opzuiging elkaar in evenwicht houden, meestal tussen een halve en een hele meter.

Condens tegen de binnenzijde van de gevel is geen gevelprobleem maar een klimaatprobleem dat zich op de gevel uit. Waar de muur het koudst is — een koudebrug bij een betonrand, een balkon of een niet-geïsoleerde spouw — slaat het vocht uit de binnenlucht neer.

Er is nog een oorzaak die vaak wordt gemist: water dat van buiten tegen de gevel aan staat. Een terras dat naar de woning toe afloopt, een verhoogd tuinniveau, een verstopte hemelwaterafvoer of een lekkende goot brengen jarenlang water op precies de verkeerde plek.

Kijk naar de windrichting. Doorslaand vocht verschijnt binnen een dag na langdurige slagregen, en vrijwel altijd op de zuidwestgevel. Blijft de plek droog na een week zomerregen zonder wind, dan is doorslag waarschijnlijk.

Kijk naar de hoogte. Optrekkend vocht loopt als een band langs de onderkant van de muur en houdt op ongeveer gelijke hoogte op. Doorslag zit hoger en heeft een kern. Condens zit in hoeken, achter kasten en langs koude randen.

Kijk naar de uitbloeiing. Een witte, poederige rand betekent dat er water dóór de steen is gegaan en zouten heeft meegenomen. Dat wijst op optrekkend of doorslaand vocht en nooit op condens.

Doe de folietest. Plak een stuk plastic luchtdicht op de plek en wacht achtenveertig uur. Vocht aan de kamerzijde is condens, vocht aan de muurzijde komt uit de muur.

Kijk buiten. Loop rond de woning bij regen. Waar loopt het water heen? Staat de tuin hoger dan de vloer binnen? Zijn de open stootvoegen dichtgesmeerd? Is de goot vol? Dit kost een kwartier en verklaart verrassend veel.

Zelf doen. De gevel rondlopen bij regen. Goten en afvoeren schoonmaken. Controleren of de open stootvoegen open zijn en ze zo nodig weer vrijmaken. Het maaiveld langs de gevel verlagen zodat het niet boven de vloerhoogte binnen uitkomt. Beplanting weghalen die tegen de muur groeit. De folietest doen. Klein voegwerk herstellen op ooghoogte, met de juiste mortel.

Niet zelf doen. Injecteren tegen optrekkend vocht: dat vraagt de juiste diagnose, boorafstand en dosering. De spouw laten onderzoeken of leegzuigen. Spouwlood vervangen. Werk boven de eerste verdieping.

Wat je vooral niet moet doen. Een gevel impregneren zonder diagnose. Open stootvoegen dichtsmeren omdat ze slordig lijken. Een harde cementmortel gebruiken bij oud metselwerk. En binnen een dampdichte laag aanbrengen over een natte muur: het vocht verdwijnt niet, het gaat de constructie in.

Het Bbl stelt eisen aan de wering van vocht van buiten. Bij nieuwbouw geldt de volledige eis; bij verbouwing geldt zij voor het deel dat je aanpakt.

Voor spouwmuurisolatie geldt sinds enkele jaren een belangrijke beperking. Spouwmuren zijn verblijfplaats voor vleermuizen, en die zijn beschermd onder de natuurwetgeving. Isoleren zonder voorafgaand ecologisch onderzoek is in veel gemeenten niet toegestaan en kan een handhavingszaak opleveren. Vraag de isolatiebedrijf om aan te tonen hoe dat is geregeld; een offerte die er niets over zegt, is niet compleet.

Subsidie voor gevelisolatie loopt via de ISDE, met eisen aan de isolatiewaarde en aan het aantal maatregelen dat je combineert. Controleer de actuele voorwaarden bij RVO.

Voor de opstalverzekering geldt: schade door een plotselinge gebeurtenis is meestal gedekt, schade door een geleidelijk proces zoals doorslag of optrekkend vocht vrijwel nooit.

Ben je huurder, dan is vocht door een bouwkundige oorzaak een gebrek. Meld het schriftelijk en houd een logboek bij.

In een VvE is de gevel gemeenschappelijk. Onderzoek en herstel horen thuis in het meerjarenonderhoudsplan en niet bij de individuele eigenaar.