Waarom gevelimpregnering vaak averechts werkt

Impregneren betekent dat er een middel in het oppervlak van de steen trekt dat de poriën waterafstotend maakt. Regen parelt daarna af in plaats van in te trekken. Dat werkt, en het werkt alleen zolang al het water aan de buitenkant blijft.

Water komt echter op meer manieren in een gevel dan alleen door het oppervlak. Via scheuren in het metselwerk. Via de voegen, als die zijn teruggeweken. Van bovenaf, langs een defecte dakrand of een overlopende goot. Van onderen, als optrekkend vocht. En van binnenuit, als waterdamp die door de constructie beweegt.

Al dat water zit dan achter een laag die het niet meer doorlaat. De gevel droogt trager of niet meer, en het vocht zoekt een andere uitweg: naar de binnenzijde, of het blijft in de steen zitten. Bij vorst is dat de directe oorzaak van vorstschade, want een verzadigde steen die bevriest, verliest zijn buitenlaag.

Er is een tweede probleem: de behandeling is niet omkeerbaar en niet permanent. Een impregnering gaat afhankelijk van het product en de blootstelling een aantal jaren mee, en verweert dan onregelmatig. Wat overblijft is een gevel die op sommige plekken nog afstoot en op andere niet — en dat geeft een vlekkerig droogpatroon dat je aan de gevel ziet.

Wanneer is het dan wél verdedigbaar? Er zijn situaties, en ze zijn beperkt.

Bij een gevel die aantoonbaar alleen door het steenoppervlak water opneemt, waarbij voegwerk, scheuren, waterslagen en de waterhuishouding eromheen allemaal in orde zijn, en waarbij de gevel na behandeling nog voldoende dampopen blijft. Dat vraagt een middel dat waterafstotend maar dampopen is, en dat is een wezenlijk andere categorie dan een afsluitende coating.

En bij zeer poreuze steen op een zwaar belaste gevel, als tijdelijke maatregel in afwachting van een structurele oplossing.

Wat je in elk geval niet doet, is een gevel coaten met een afsluitende laag. Een coating sluit de damp volledig af, en dan is het niet meer de vraag óf er vocht ingesloten raakt maar hoe lang het duurt.

De volgorde die wel werkt, is dezelfde als bij bijna elk gevelprobleem. Herstel eerst de waterhuishouding: goten, hemelwaterafvoeren, waterslagen onder de kozijnen, het lood boven de ramen, en de aansluiting bij het maaiveld. Herstel daarna het voegwerk waar dat nodig is, met een mortel die bij de steen past. Kijk dan opnieuw hoe de gevel zich houdt.

In de meeste gevallen is het probleem daarmee weg, en is de impregnering die werd aangeboden een oplossing geweest voor een probleem dat al was verholpen.

Voor monumenten geldt aanvullend dat een oppervlaktebehandeling doorgaans vergunningplichtig is en dat er terughoudend mee wordt omgegaan, om precies de redenen die hierboven staan. Dat is een nuttig ijkpunt: waar men extra zorgvuldig moet zijn met een gevel, doet men dit niet.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: de vijf wegen waarlangs water een gevel binnenkomt, met de impregnering die er maar één afsluit.

Aanvullend beeld: een verzadigde steen die bevriest, met de buitenlaag die eraf springt.

Een impregnering die na jaren onregelmatig is verweerd, met het vlekkerige droogpatroon.

De juiste volgorde: waterhuishouding, dan voegwerk, en daarna opnieuw beoordelen.

Veelgestelde vragen

Wat doet impregneren? Het maakt de poriën van het steenoppervlak waterafstotend, zodat regen afparelt.

Waarom werkt dat vaak averechts? Omdat water ook langs andere wegen binnenkomt en er daarna niet meer uit kan.

Wat is het gevolg bij vorst? Een verzadigde steen die bevriest, verliest zijn buitenlaag.

Gaat een impregnering lang mee? Nee, zij verweert na een aantal jaren onregelmatig en is niet omkeerbaar.

Wanneer is het wel verdedigbaar? Als de gevel alleen door het steenoppervlak water opneemt en al het andere in orde is.

Wat doe ik zeker niet? Een gevel coaten met een dampdichte laag.

Wat is de juiste volgorde? Eerst de waterhuishouding herstellen, dan het voegwerk, en dan opnieuw kijken.