Metselstenen en mortel kiezen
Koopgids · geen merken, geen modellen · gecontroleerd op 14 augustus 2026
Welke steen en welke mortel horen bij welk metselwerk. Deze gids gaat over de combinatie die bij oude woningen de meeste schade veroorzaakt: een harde cementmortel op een zachte steen. De mortel hoort zwakker te zijn dan de steen, en niet andersom.
Welke soorten zijn er?
Baksteen. Gebakken klei, in verschillende formaten en kleuren. De zichtbare gevelsteen in vrijwel heel Nederland.
Kalkzandsteen. Lichtgekleurde blokken en elementen voor binnenwanden en binnenspouwbladen. Maatvast, snel te verwerken en zwaar, wat gunstig is voor geluid.
Betonsteen en betonblokken. Sterk en goedkoop, voor funderingsmuren, kelders en binnenwanden.
Cellenbeton. Lichte blokken met veel lucht erin. Makkelijk te zagen en te verwerken, isolerend, maar beperkt draagkrachtig en niet vorstbestand.
Metselmortel. Traditioneel in kalk-cementsamenstelling, in verschillende sterktes. Voor oud werk bestaan mortels met meer kalk en minder cement.
Lijmmortel of dunbedmortel. Voor kalkzandsteen en cellenbeton, in een laag van enkele millimeters.
Voegmortel. Apart product voor de afwerkende voeg, in verschillende kleuren en sterktes.
Binnen baksteen zit het verschil in de vormtechniek: een handvormsteen wordt in een zandvorm geworpen en is onregelmatig en levendig, een strengperssteen wordt geperst en gesneden en is strak, maatvast en aanzienlijk goedkoper.
Bij de mortel bepaalt de blokkensoort de keuze: metselmortel vangt maatverschillen op in een voeg van tien tot vijftien millimeter, lijmmortel werkt in twee tot vier millimeter en vraagt maatvaste, geslepen blokken.
Bij een gevel bepaalt de voeg het beeld sterker dan de steen; laat daarom altijd een proefstuk van ruwweg een vierkante meter maken met de definitieve voegkleur.
Voor elke steen en mortel staat in de begrippenlijst wat zij kost, waar zij voor deugt en waar zij faalt; de links staan onder Zie voor meer informatie.
Waar let je op
Eigenschap
Wat het betekent
Waarop te letten
Vorstbestandheid
Of de steen tegen vorst en nat kan
Voor buitenwerk in Nederland is dit een harde eis. Een binnensteen buiten toepassen geeft binnen enkele winters schade
Sterkte van de mortel
Hoe hard de mortel uithardt
De mortel hoort zachter te zijn dan de steen, zodat spanning in de voeg wordt opgevangen en niet in de steen
Kalkgehalte
Hoeveel kalk in de mortel zit
Bij oud, zacht metselwerk hoort een kalkrijke mortel. Een moderne cementmortel is daar te hard en trekt de steen kapot
Formaat
Afmeting van de steen
Nederland kent enkele vaste formaten. Bij herstel van bestaand werk bepaalt het formaat of het beeld klopt
Wateropname
Hoeveel vocht de steen opneemt
Bepaalt hoe snel de mortel uitdroogt en of de steen vooraf bevochtigd moet worden
Kleur en sortering
Uiterlijk van de steen
Stenen verschillen per batch. Bestel in één keer voldoende en meng uit meerdere pakken
Voegkleur
Kleur van de afwerkende voeg
Verandert het gevelbeeld ingrijpender dan de steen zelf. Maak altijd een proefvlak
Verwerkingstemperatuur
Bij welke temperatuur je kunt metselen
Niet metselen bij vorst of bij dreigende vorst. De mortel hardt dan niet uit en de verbinding blijft zwak
Spouwvoorzieningen
Ankers, isolatie en open stootvoegen
Open stootvoegen onderin en bovenin de gevel voeren water af en ventileren de spouw. Ze horen er te zijn en te blijven
| Eigenschap | Wat het betekent | Waarop te letten |
|---|---|---|
| Vorstbestandheid | Of de steen tegen vorst en nat kan | Voor buitenwerk in Nederland is dit een harde eis. Een binnensteen buiten toepassen geeft binnen enkele winters schade |
| Sterkte van de mortel | Hoe hard de mortel uithardt | De mortel hoort zachter te zijn dan de steen, zodat spanning in de voeg wordt opgevangen en niet in de steen |
| Kalkgehalte | Hoeveel kalk in de mortel zit | Bij oud, zacht metselwerk hoort een kalkrijke mortel. Een moderne cementmortel is daar te hard en trekt de steen kapot |
| Formaat | Afmeting van de steen | Nederland kent enkele vaste formaten. Bij herstel van bestaand werk bepaalt het formaat of het beeld klopt |
| Wateropname | Hoeveel vocht de steen opneemt | Bepaalt hoe snel de mortel uitdroogt en of de steen vooraf bevochtigd moet worden |
| Kleur en sortering | Uiterlijk van de steen | Stenen verschillen per batch. Bestel in één keer voldoende en meng uit meerdere pakken |
| Voegkleur | Kleur van de afwerkende voeg | Verandert het gevelbeeld ingrijpender dan de steen zelf. Maak altijd een proefvlak |
| Verwerkingstemperatuur | Bij welke temperatuur je kunt metselen | Niet metselen bij vorst of bij dreigende vorst. De mortel hardt dan niet uit en de verbinding blijft zwak |
| Spouwvoorzieningen | Ankers, isolatie en open stootvoegen | Open stootvoegen onderin en bovenin de gevel voeren water af en ventileren de spouw. Ze horen er te zijn en te blijven |
Wat past bij welk gebruik?
Gevelmetselwerk van een woning. Vorstbestande gevelsteen met een metselmortel in de gebruikelijke sterkte, en een aparte voegmortel.
Herstel of voegwerk aan een woning van vóór ruwweg 1940. Kalkrijke mortel. Dit is de belangrijkste keuze in deze gids en de vaakst gemiste.
Binnenwand die draagt of geluid moet houden. Kalkzandsteen. De massa doet het werk.
Lichte binnenwand of een niet-dragende scheiding. Cellenbeton, of een lichte wand met regelwerk en beplating.
Tuinmuur. Vorstbestande steen, een fundering die tot onder de vorstgrens gaat, en een afdekking bovenop. Zonder afdekking zuigt de muur water op en vriest hij stuk.
Funderingsmuur of kelderwand. Betonsteen of betonblokken, met aandacht voor waterdichting aan de buitenzijde.
Veelgemaakte fouten bij de keuze
Een moderne cementmortel gebruiken bij oud metselwerk. De mortel wordt harder dan de steen, en de spanning komt dan in de steen terecht. Dat is onherstelbare schade.
Een niet-vorstbestande steen buiten toepassen. Ziet er hetzelfde uit en gaat één winter mee.
Open stootvoegen dichtsmeren omdat het slordig lijkt. Daarmee sluit je de afwatering en de ventilatie van de spouw af.
Te weinig stenen bestellen. Een nabestelling komt uit een andere batch en dat zie je in de gevel terug.
Geen proefvlak maken voor de voegkleur. De voeg bepaalt het beeld meer dan de steen.
Metselen bij vorst of hitte. In de kou hardt de mortel niet uit, in de hitte droogt hij te snel en hecht hij niet.
Een tuinmuur zonder afdekking en zonder deugdelijke fundering. Dan is het een kwestie van winters tellen.
Wat kost het?
Product
Eenheid
Bandbreedte
Wat is inbegrepen
Gevelsteen waalformaat
per 1.000 stuks
€ 400 - € 1.100
Alleen stenen
Handvormsteen
per 1.000 stuks
€ 700 - € 1.800
Alleen stenen
Kalkzandsteen blokken
per m2
€ 18 - € 40
Alleen blokken
Kalkzandsteen elementen
per m2
€ 30 - € 60
Alleen elementen
Betonblokken
per m2
€ 14 - € 32
Alleen blokken
Cellenbeton blokken
per m2
€ 20 - € 45
Alleen blokken
Metselmortel
per ton
€ 90 - € 220
Droge mortel
Kalkrijke mortel voor oud werk
per ton
€ 180 - € 400
Droge mortel
Lijmmortel
per zak 25 kg
€ 10 - € 26
Droge mortel
Voegmortel
per zak 25 kg
€ 12 - € 35
Droge mortel
Spouwankers
per 100 stuks
€ 20 - € 70
Ankers
Gevel metselen door een vakman
per m2
€ 90 - € 180
Arbeid en mortel, exclusief steen
Gevel opnieuw voegen
per m2
€ 45 - € 100
Uithakken en opnieuw voegen
Prijspeil augustus 2026, indicatief, inclusief btw.
| Onderdeel | Eenheid | Bandbreedte | Toelichting |
|---|---|---|---|
| Gevelsteen waalformaat | per 1.000 stuks | € 400 - € 1.100 | Alleen stenen |
| Handvormsteen | per 1.000 stuks | € 700 - € 1.800 | Alleen stenen |
| Kalkzandsteen blokken | per m2 | € 18 - € 40 | Alleen blokken |
| Kalkzandsteen elementen | per m2 | € 30 - € 60 | Alleen elementen |
| Betonblokken | per m2 | € 14 - € 32 | Alleen blokken |
| Cellenbeton blokken | per m2 | € 20 - € 45 | Alleen blokken |
| Metselmortel | per ton | € 90 - € 220 | Droge mortel |
| Kalkrijke mortel voor oud werk | per ton | € 180 - € 400 | Droge mortel |
| Lijmmortel | per zak 25 kg | € 10 - € 26 | Droge mortel |
| Voegmortel | per zak 25 kg | € 12 - € 35 | Droge mortel |
| Spouwankers | per 100 stuks | € 20 - € 70 | Ankers |
| Gevel metselen door een vakman | per m2 | € 90 - € 180 | Arbeid en mortel, exclusief steen |
| Gevel opnieuw voegen | per m2 | € 45 - € 100 | Uithakken en opnieuw voegen |
Bandbreedtes, geen offertes. Een gids zonder peildatum staat hier bewust niet met een precies bedrag — voor cijfers met een peilmoment en een bronvermelding zijn er de prijsgidsen.
Regels en regelgeving
Metselwerk dat draagt of dat de gevel vormt, valt onder de constructieve eisen van het Bbl. Bij nieuwbouw en bij ingrijpende wijzigingen hoort daar een berekening bij.
Voor een spouwmuur gelden eisen aan waterkering en ventilatie. Open stootvoegen, spouwlood en een goed uitgevoerde onderbreking bij kozijnen zijn geen detail maar het systeem zelf.
Bij het vervangen of wijzigen van gevelmetselwerk aan een monument of in een beschermd stadsgezicht is een vergunning nodig en liggen steen, mortel en voegtype vast.
Werken met cement geeft risico op huidbeschadiging en op inademing van stof. Bij het zagen en slijpen van steen komt kwartsstof vrij; werk nat of met afzuiging.
Voor spouwmuurisolatie achteraf gelden aandachtspunten rond vocht en rond dieren in de spouw; laat de spouw eerst inspecteren.
Zie voor meer informatie
- Isolatiemateriaal kiezenKoopgids
- Gevelbekleding en buitenstucwerk kiezenKoopgids
- Scheuren in de gevel: wat ze betekenenKennisbank
- Voegwerk herstellen: stap voor stapStappenplan
- Tuinmuur metselen: stap voor stapStappenplan
- BaksteenBegrip
- HandvormsteenBegrip
- StrengperssteenBegrip
- GevelsteenBegrip
- VerblendsteenBegrip
- KalkzandsteenBegrip
- CellenbetonBegrip
- MetselmortelBegrip
- LijmmortelBegrip
- VoegmortelBegrip
- MetselwerkBegrip
- SteenstripBegrip
- SnelbouwsteenBegrip
- BetonblokBegrip
- BetonsteenBegrip
Ervaringen van anderen
We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.
De Builddocs-redactie
Redactie ·
Builddocs verdient aan affiliate-doorklikken en aan abonnementen. Dat staat hier omdat het uitmaakt bij het lezen van een vergelijking.
Meer over de auteurMinder
Onder een redactiestuk staat geen naam omdat er geen persoon achter zit, maar omdat de verantwoordelijkheid bij Builddocs als geheel ligt. Elk document heeft een datum waarop het is gecontroleerd; ontbreekt die, dan staat dat er ook.