Warmtepomp in een bestaande woning: wat er moet kloppen

Een warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht of uit de bodem en brengt die op temperatuur voor je verwarming en warm water. In nieuwbouw is dat inmiddels de standaard. In een bestaande woning ligt het lastiger, en dat komt door één ding: de temperatuur waarop je afgiftesysteem werkt.

Dit artikel gaat over wat er in een bestaande woning moet kloppen voordat een warmtepomp goed werkt, welke varianten er zijn, en waarom de installatie zelf niet de belangrijkste beslissing is.

Een cv-ketel verbrandt gas en levert water van zeventig tot tachtig graden. Een warmtepomp verplaatst warmte in plaats van hem te maken, en dat gaat efficiënt zolang het temperatuurverschil klein blijft. Bij een aanvoertemperatuur van vijfendertig graden werkt hij uitstekend; bij zeventig graden nauwelijks beter dan een elektrische kachel.

Daaruit volgt de hele opgave. Je afgiftesysteem moet met lage temperatuur toe kunnen. Dat lukt met vloerverwarming, met flink vergrote radiatoren, of met lagetemperatuurradiatoren met ventilator. En het lukt alleen als de warmtevraag van de woning laag genoeg is, dus als de schil is geïsoleerd.

De varianten:

Hybride. De warmtepomp doet het grootste deel van het jaar het werk, de bestaande ketel springt bij op de koudste dagen en verzorgt vaak het warm water. Werkt in een matig geïsoleerde woning en is de goedkoopste stap.

Volledig elektrisch, lucht-water. Geen gas meer. Vraagt een goed geïsoleerde schil en een lagetemperatuur afgiftesysteem.

Bodemgebonden. Haalt warmte uit de grond met een bron. Efficiënter en stiller, maar duurder en vergunningplichtig.

Voordat je offertes vraagt, stel je vast of je woning er klaar voor is. Dat kun je grotendeels zelf.

Doe de veertigradentest. Zet de aanvoertemperatuur van je ketel op veertig graden en stook daarmee een koude week door. Wordt het overal warm genoeg, dan kan je afgiftesysteem met lage temperatuur uit de voeten en is een warmtepomp kansrijk. Blijven er kamers koud, dan weet je welke radiatoren te klein zijn.

Dit is de meest waardevolle test die er is, hij kost niets en elke goede installateur zal ernaar vragen.

Kijk naar de schil. Spouw, vloer, dak en glas. Een woning met enkel glas en een ongeïsoleerde vloer krijgt met een warmtepomp een hoge rekening.

Kijk naar de meterkast. Een warmtepomp vraagt een eigen groep en soms een zwaardere aansluiting. Bij één fase kan het krap worden, zeker in combinatie met koken op inductie en een laadpaal.

Kijk naar de plek voor de buitenunit. Afstand tot de erfgrens en tot slaapkamerramen, van jezelf en van de buren.

Zelf doen: de veertigradentest, een week lang, en per kamer noteren of het warm genoeg werd. Dat is de basis voor elk gesprek met een installateur.

Zelf doen: je radiatoren opmeten en fotograferen, en de meterkast bekijken op ruimte voor een groep.

Zelf doen: de plek voor de buitenunit bepalen met aandacht voor de slaapkamerramen van de buren. Dat voorkomt het meest voorkomende conflict.

Niet zelf doen: de warmteverliesberekening en het bepalen van het vermogen. Een te grote warmtepomp schakelt voortdurend aan en uit en slijt sneller; een te kleine haalt het niet.

Niet zelf doen: het waterzijdig inregelen. Dat vraagt berekening en meetapparatuur, en het is precies wat het verschil maakt tussen een systeem dat werkt en een dat teleurstelt.

Voor buitenunits geldt sinds 1 april 2021 een geluidseis: het geluidsniveau op de perceelgrens mag 's nachts een vastgelegde waarde niet overschrijden. Dat bepaalt in de praktijk waar de unit mag staan. Laat de installateur die berekening maken en vastleggen; dit is de meest voorkomende bron van burengeschillen bij warmtepompen.

Een bodemgebonden systeem is vergunning- of meldingsplichtig omdat je in de bodem ingrijpt. Dat loopt via de gemeente of de provincie.

De aangekondigde verplichting om vanaf 2026 bij vervanging van een cv-ketel minimaal een hybride warmtepomp te plaatsen, is niet doorgegaan. Controleer de actuele stand bij RVO.

Bij een VvE raakt een buitenunit aan de gevel of op het dak de gemeenschappelijke delen en vraagt hij toestemming van de vergadering.

Werk aan de bestaande gasketel bij een hybride opstelling valt onder de certificeringsplicht voor gasverbrandingsinstallaties.