Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie: wanneer de gemeente je wijk van het gas haalt
Bijgewerkt 21 november 2026 · 13 minuten lezen · gecontroleerd door de redactie op 21 november 2026
Met de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie kan een gemeente in het omgevingsplan vastleggen dat het aardgas in een wijk op een bepaalde datum stopt. De wet is in december 2024 aangenomen, maar dat onderdeel werkt op 21 november 2026 nog niet. De Rijksoverheid verwacht de inwerkingtreding op 1 januari 2027.
Eerst komt er een warmteprogramma, de opvolger van de transitievisie warmte. Gemeenten stellen het naar verwachting uiterlijk eind 2027 vast. Het programma zelf verplicht jou tot niets.
Pas een wijziging van het omgevingsplan bindt bewoners. Volgens het ontwerpbesluit ligt er dan ten minste acht jaar tussen dat besluit en de dag dat het gas stopt.
Het ontwerp eist ook dat de overstap voor ten minste zeventig procent van de woningen in het gebied niet meer kost dan zij oplevert.
Tegen zo'n wijziging kun je een zienswijze indienen en daarna in beroep gaan bij de Raad van State. Voor isoleren hoef je er niet op te wachten.

Waar gaat het over?
Stel: je woont in een jaren-zeventigwijk en in de transitievisie van je gemeente staat je buurt als kansrijk voor een warmtenet. Mag de gemeente je dan verplichten om van het gas af te gaan, en zo ja, wanneer en tegen welke kosten?
Tot nu toe kon dat niet. De transitievisie warmte uit 2021 was beleid zonder rechtsgevolg voor bewoners. De Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie, de Wgiw, geeft gemeenten wel een instrument: ze kunnen een gebied aanwijzen waar het gebruik van aardgas als warmtebron op een vaste datum eindigt. Dit artikel legt uit hoe dat in zijn werk gaat, welke waarborgen er in het ontwerp staan, wat je als eigenaar of huurder kunt doen en wat er nu al vastligt en wat nog niet.
Hoe ontstaat het?
De weg loopt in drie stappen.
Het warmteprogramma. Het college van burgemeester en wethouders stelt een programma vast voor de verduurzaming van de warmtevoorziening van bestaande gebouwen. Het beschrijft per gebied of, hoe en wanneer het van het aardgas af gaat. Volgens het ontwerpbesluit beslaat het ten minste tien jaar, en volgens het Informatiepunt Leefomgeving wordt het ten minste elke vijf jaar bijgewerkt. Het programma bindt de gemeente, niet de bewoner.
De aanwijzing in het omgevingsplan. Wil de gemeente het gas echt laten stoppen, dan moet de gemeenteraad het omgevingsplan wijzigen. Daarin komt een warmtetransitiegebied met vaste grenzen, de energie-infrastructuur die het aardgas vervangt, een warmtenet of het elektriciteitsnet, en de datum waarop het gebruik van aardgas voor verwarming eindigt. Een gebouw moet vanaf die datum zijn aangesloten op het warmtenet of overgaan op elektriciteit. Volgens het ontwerp mag je ook een eigen alternatief kiezen, bijvoorbeeld een warmtepomp in een warmtenetgebied, als je dat op tijd meldt bij de gemeente.
Het einde van de gaslevering. Vanaf de datum in het omgevingsplan vervalt de plicht van de netbeheerder om de woningen in dat gebied op het gasnet aan te sluiten en er gas naartoe te transporteren.
Het ontwerp-Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie, dat de minister in juli 2025 naar de Kamers stuurde, bevat de waarborgen. De gemeente moet een termijn van ten minste acht jaar aanhouden tussen de vaststelling van de wijziging en het einde van het gas. Korter mag alleen in bepaalde gevallen, bijvoorbeeld als een eigenaar er zelf om vraagt, als de gasleidingen om technische redenen eerder moeten worden vervangen, of als alleen het koken of het warme water van het gas af gaat.
Daarnaast toetst de gemeente de betaalbaarheid. Voor ten minste zeventig procent van de woningen in het gebied mogen de verwachte kosten van de overstap niet hoger zijn dan de verwachte baten. Bij een eigenaar-bewoner tellen investering, onderhoud, energie en financiering. Bij een huurder tellen de energiekosten en een eventuele huurverhoging. De gemeente houdt ook rekening met de maandlasten, de toegang tot financiering en kwetsbare huishoudens. Blijkt uit de monitoring dat het warmtenet niet op tijd klaar is, dan moet de datum worden verschoven.
Hoe herken je het?
Of je wijk eraan komt, zie je aan wat de gemeente publiceert.
Een transitievisie of warmteprogramma waarin je buurt bij een periode staat, betekent nog niets voor jouw woning. Het is een plan.
Een wijkuitvoeringsplan of een wijkaanpak met bewonersavonden zegt dat de gemeente het gebied onderzoekt. Ook dat is nog geen besluit.
Een ontwerp-wijziging van het omgevingsplan met een warmtetransitiegebied is het moment waarop het menens wordt. Die wordt zes weken ter inzage gelegd en bekendgemaakt, onder meer op overheid.nl bij berichten over je buurt. Dit is de fase waarin je een zienswijze kunt indienen.
Een aanbod van een warmtebedrijf om aan te sluiten volgt daarna, als het gebied op een warmtenet overgaat.
Volgens het ontwerp mag een gemeente tot 2032 ook een gebied aanwijzen op basis van een ouder plan, zoals een transitievisie, als dat sinds 28 juni 2019 met inspraak is vastgesteld en concreet genoeg is. Een bestaande transitievisie kan dus de basis worden voor een aanwijzing.
Wat kost het?
De bedragen zijn inclusief btw en exclusief subsidie, voor een grondgebonden woning tot ongeveer 140 m². Bij een appartement is de warmtebron vaak goedkoper en kosten opstelplaats, doorvoeren en besluitvorming meer.
| Post | Eenheid | Bandbreedte | Wat is inbegrepen |
|---|---|---|---|
| Van het gas af, alles in één keer, eengezinswoning | per woning | € 14.000 - € 32.000 | Gas eraf, aansluiting verzwaren, warmtebron, warm water, elektrisch koken |
| Aansluiting op een warmtenet | per woning | € 3.500 - € 9.000 | Aansluitbijdrage, afleverset, doorvoer, aanpassing binnenleidingen |
| Lucht-waterwarmtepomp, geplaatst | per woning | € 9.000 - € 18.000 | Buitenunit, binnenunit, leidingwerk, elektra, inregelen |
| Gasaansluiting afsluiten en verwijderen | per aansluiting | € 0 - € 1.300 | Afsluiten, meter en aansluitleiding verwijderen, straatwerk herstellen |
| Verzwaring van de elektriciteitsaansluiting | per aansluiting | € 450 - € 1.100 | Eenmalige kosten van de netbeheerder |
| Inductiekookplaat met krachtgroep | per keuken | € 700 - € 2.200 | Kookplaat, groep, kabel, montage |
| Warmteverliesberekening per vertrek | per woning | € 400 - € 1.200 | Opname, berekening, advies over vermogen en afgifte |
| Kierdichting van een hele woning | per woning | € 300 - € 900 | Tochtstrips, naadafdichting, brievenbus, kruipluik |
Alternatieven en wat die kosten
Een nieuwe cv-ketel blijft volgens het ontwerp in elk geval tot de datum in het omgevingsplan bruikbaar. Kies bij vervanging liever een ketel die ook op een lagere temperatuur goed werkt, dan is de stap later kleiner.
| Alternatief | Bandbreedte | Wanneer het beter past | Wanneer niet |
|---|---|---|---|
| Nu isoleren en de installatie laten staan | € 300 - € 900 voor kierdichting, isolatie per bouwdeel | Altijd; isolatie verlaagt de warmtevraag bij elke uitkomst | Als je woning al goed is geïsoleerd; dan is de warmtebron de vraag |
| Aansluiten op het warmtenet als de gemeente dat aanwijst | € 3.500 - € 9.000 | Bij een gebied met een warmtenet en een woning die op die temperatuur warm wordt | Als je woning veel warmte vraagt en de radiatoren te klein zijn voor de aanvoertemperatuur |
| Een eigen warmtepomp in plaats van het aangewezen alternatief | € 9.000 - € 18.000 | Bij een goed geïsoleerde woning, als je dat op tijd meldt bij de gemeente | Bij een slecht geïsoleerde woning met hoge temperatuurradiatoren |
| Afwachten tot het omgevingsplan is gewijzigd | € 0 vooraf | Bij een cv-ketel die nog jaren meegaat; volgens het ontwerp heb je daarna nog ten minste acht jaar | Als je ketel nu aan vervanging toe is; dan koop je mogelijk een ketel voor een korte periode |
Wat kun je zelf doen, en wat niet?
Zelf doen: het warmteprogramma of de transitievisie van je gemeente opzoeken en kijken in welke periode je buurt staat.
Zelf doen: je aanmelden voor berichten over je buurt op overheid.nl, zodat je een ontwerp-wijziging van het omgevingsplan niet mist.
Zelf doen: een zienswijze indienen als de gemeente een warmtetransitiegebied voorstelt. Onderbouw die met jouw situatie: de staat van je woning, je kosten, je mogelijkheden om te financieren.
Zelf doen: een warmteverliesberekening laten maken. Dan weet je of je woning op een warmtenet of warmtepomp warm wordt en wat er nog aan de schil moet gebeuren.
Niet zelf doen: de gasaansluiting laten verwijderen voordat je nieuwe warmtebron werkt en is ingeregeld. Afsluiten regel je via de netbeheerder, en een verwijderde aansluiting krijg je niet kosteloos terug.
Wat je vooral niet doet: wachten met isoleren tot de gemeente beslist. Isolatie is bij elk alternatief nodig en verlaagt je rekening vanaf de eerste winter.
Regels en regelgeving
De Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Staatsblad 2024, 406) is op 10 december 2024 door de Eerste Kamer aangenomen. Een onderdeel over de Warmtewet werkt sinds 1 januari 2025. De onderdelen over het warmteprogramma en de aanwijzing in het omgevingsplan treden in werking op een datum die nog bij koninklijk besluit wordt vastgesteld. Op 21 november 2026 is die datum niet vastgesteld; de Rijksoverheid en het Informatiepunt Leefomgeving verwachten 1 januari 2027.
De wet voegt aan de Omgevingswet toe dat het college een warmteprogramma vaststelt en dat het Rijk regels stelt over de gevallen waarin het gas binnen een periode korter dan acht jaar na vaststelling van het omgevingsplan kan worden uitgesloten. Ook moet het Rijk regels stellen om de betaalbaarheid voor eigenaren en gebruikers te waarborgen, in het bijzonder voor kwetsbare afnemers.
De uitwerking staat in het ontwerp-Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie. Dat is op 7 juli 2025 voorgehangen bij de Kamers en volgens het Informatiepunt Leefomgeving op 19 mei 2026 voor advies naar de Raad van State gestuurd. Het is nog niet vastgesteld. De termijn van acht jaar, de zeventigprocentregel en de mogelijkheid van een eigen alternatief komen uit dat ontwerp en kunnen nog wijzigen. Voor het eerste warmteprogramma noemde het ontwerp van juli 2025 31 december 2026; de Rijksoverheid en het Informatiepunt noemen nu uiterlijk eind 2027.
Een wijziging van het omgevingsplan wordt voorbereid met de openbare procedure van afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht. Het ontwerp ligt zes weken ter inzage en iedereen kan een zienswijze indienen. Tegen het vastgestelde besluit staat beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, binnen zes weken na de bekendmaking. Bezwaar bij de gemeente is er niet.
Wordt in het gebied een warmtenet aangelegd, dan regelt de Wet collectieve warmte het aanbod om aan te sluiten. Die wet is evenmin in werking.
Juridisch voorbehoud: dit is algemene informatie en geen juridisch advies. Wij hebben de regel aan de wettekst getoetst, maar of hij in jouw situatie zo uitpakt, hangt af van feiten en afspraken die wij niet kennen. Laat een concrete kwestie beoordelen door het Juridisch Loket, je rechtsbijstandverzekeraar of een advocaat voordat je een stap zet die je niet kunt terugdraaien.
Waar deze uitleg op rust
Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie — opent in een nieuw venster
versie niet vastgelegd
Ontwerp-Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie — opent in een nieuw venster
versie niet vastgelegd
Wat betekent dit voor jou?
- woningeigenaar
- lees wat het warmteprogramma voor je buurt zegt, maar richt je eigen planning op de schil. Een besluit dat jou bindt, komt pas met een wijziging van het omgevingsplan, en daarna heb je volgens het ontwerp nog ten minste acht jaar.
- huurder
- de overstap regelt de verhuurder. In de betaalbaarheidstoets van de gemeente tellen voor jou de energiekosten en een eventuele huurverhoging. Ben je het oneens met de plannen voor je wijk, dien dan zelf een zienswijze in; dat staat iedereen vrij.
- koper
- vraag bij de gemeente of er voor het adres een warmtetransitiegebied in het omgevingsplan staat of in voorbereiding is. Dat bepaalt of de cv-ketel in het huis een einddatum heeft.
- vve
- VvE-lidde vereniging moet voor gemeenschappelijke installaties zelf een besluit nemen. Begin daar vroeg mee, want een besluit over een nieuwe warmtevoorziening vraagt vaak een gekwalificeerde meerderheid. Kijk in je eigen reglement welke.
- zelfbouwer
- het warmteprogramma gaat over bestaande gebouwen. Bouw je in een wijk die een warmtetransitiegebied wordt, vraag dan vooraf welke energie-infrastructuur de gemeente daar aanwijst, zodat je installatie daarop aansluit.
- klusser
- kierdichting, radiatorfolie en leidingisolatie verlagen je warmtevraag en maken elke latere overstap makkelijker. De gasleiding afdoppen of de ketel afkoppelen laat je over aan een erkend installateur.
Checklist
- 1. Heeft mijn gemeente een warmteprogramma of transitievisie, en wat staat er voor mijn buurt?
- 2. Is er een wijkuitvoeringsplan of wijkaanpak gestart?
- 3. Ligt er een ontwerp-wijziging van het omgevingsplan met een warmtetransitiegebied?
- 4. Welke energie-infrastructuur wijst de gemeente aan: een warmtenet of het elektriciteitsnet?
- 5. Welke datum staat er voor het einde van het gas, en zit daar ten minste acht jaar tussen?
- 6. Heb ik binnen zes weken een zienswijze ingediend als ik het er niet mee eens ben?
- 7. Weet ik wat mijn woning aan warmte vraagt en of de afgifte op lage temperatuur voldoet?
- 8. Is mijn cv-ketel aan vervanging toe, en welke ketel past bij de termijn?
- 9. Wil ik een eigen alternatief, en heb ik dat op tijd gemeld bij de gemeente?
- 10. Bij een appartement: staat de warmtevoorziening op de agenda van de VvE?
Veelgestelde vragen
Kan de gemeente mij verplichten om van het gas af te gaan?
Hoeveel tijd krijg ik als mijn wijk wordt aangewezen?
Moet ik op het warmtenet als de gemeente dat aanwijst?
Wie betaalt de overstap?
Kan ik bezwaar maken tegen het besluit?
Moet ik wachten met isoleren tot mijn wijk is aangewezen?
Zie voor meer informatie
- Moet ik wachten met isoleren tot de Transitievisie Warmte duidelijk is?Vraag en antwoord
- Kan ik van het gas af zonder de hele woning te isolerenVraag en antwoord
- Welke warmtebron past bij je woning: aardgas, warmtepomp, warmtenet of hybrideKennisbank
- Stadswarmte: hoe een warmtenet werkt en wat je zelf nog kunt regelenKennisbank
- Van gas naar inductie: wat er in de meterkast moet gebeurenKennisbank
- Warmtepomp in een bestaande woning: wat er moet kloppenKennisbank
- Draagvlak bij renovatie en verduurzaming van een wooncomplex: bewoners betrekken van plan tot uitvoeringKennisbank
- Wat kost het om van het gas af te gaan?Prijsgids
- Warmtenetten gaan onder publieke regie: wat de Wcw voor bewoners betekentNieuwsbericht
- Transitievisie WarmteBegrip
- WijkuitvoeringsplanBegrip
- AardgasvrijBegrip
Reacties
De Builddocs-redactie
Redactie ·
Builddocs verdient aan affiliate-doorklikken en aan abonnementen. Dat staat hier omdat het uitmaakt bij het lezen van een vergelijking.
Meer over de auteurMinder
Onder een redactiestuk staat geen naam omdat er geen persoon achter zit, maar omdat de verantwoordelijkheid bij Builddocs als geheel ligt. Elk document heeft een datum waarop het is gecontroleerd; ontbreekt die, dan staat dat er ook.
Verder bij dit onderwerp
Wat hier al staat over dezelfde thema's en bouwdelen. Deze lijst wordt niet samengesteld maar afgeleid: hij volgt de onderwerpen die aan dit document hangen.
Werkomschrijvingen
Stappenplannen
Gebreken
Uit de kennisbank
Koopgidsen
Prijsgidsen
Rekenhulpen
Checklists
Projecten
Dit laten doen
Builddocs bemiddelt niet en krijgt geen commissie over de opdracht die hieruit volgt.