Zonnestroom: hoe panelen werken en wat de opbrengst bepaalt

Zonnepanelen zetten licht om in elektriciteit. Wat een installatie oplevert, hangt af van vier dingen: het vermogen, de oriëntatie, de hellingshoek en de schaduw. Van die vier is schaduw degene die de grootste verrassingen oplevert.

Dit artikel gaat over de werking, over de begrippen waarmee installaties worden vergeleken, en over de vraag waarom het rekenwerk sinds het einde van de salderingsregeling anders uitpakt.

Een zonnepaneel bestaat uit cellen die bij licht een gelijkspanning opwekken. Het vermogen wordt uitgedrukt in wattpiek: het vermogen onder gestandaardiseerde testomstandigheden. Een paneel van 430 wattpiek levert dus niet altijd 430 watt; dat is een vergelijkingsmaat.

De omvormer zet de gelijkspanning om naar wisselspanning die je in huis kunt gebruiken en die aan het net kan worden teruggeleverd. Er zijn centrale omvormers, micro-omvormers per paneel, en optimizers die per paneel bijsturen terwijl één centrale omvormer het werk doet.

De jaaropbrengst in Nederland ligt bij een gunstige oriëntatie ruwweg rond de achthonderd tot negenhonderd kilowattuur per kilowattpiek. Zuid geeft het hoogste totaal; oost en west geven samen minder totaal maar een gelijkmatiger verdeling over de dag, en dat sluit beter aan bij het eigen verbruik.

Schaduw werkt onevenredig. Een paneel in serie met andere panelen trekt de hele reeks omlaag zodra het deels in de schaduw ligt. Optimizers of micro-omvormers beperken dat effect; zonder die maatregelen kost een schoorsteen of een boom aanzienlijk meer dan het beschaduwde oppervlak suggereert.

Panelen verliezen vermogen bij hitte. Op een warme zomerdag levert een dak minder per wattpiek dan op een heldere koele voorjaarsdag; dat is normaal en het zit in de opbrengstberekening verwerkt.

Kijk naar het aantal panelen en het vermogen per paneel; samen geven die het totale vermogen in kilowattpiek.

Kijk naar de oriëntatie en de hellingshoek van het dak. Die twee bepalen samen met de breedtegraad de theoretische opbrengst.

Loop de schaduw na over de dag en over het jaar. Een schoorsteen, een dakkapel, een boom of het gebouw ernaast werpt in de winter een veel langere schaduw dan in de zomer.

Lees de omvormer uit. Een installatie met monitoring laat per paneel of per reeks zien wat er wordt opgewekt; daaraan zie je onderpresterende panelen en het effect van schaduw.

Vergelijk de werkelijke jaaropbrengst met de voorspelde. Een afwijking van meer dan tien procent vraagt uitleg: schaduw, vervuiling, een defect paneel of een omvormer die terugregelt.

Kijk of de installatie is gemeld bij de netbeheerder en of de verzekeraar op de hoogte is.

Zelf doen: de opbrengst maandelijks noteren en vergelijken met dezelfde maand vorig jaar.

Zelf doen: de schaduw over de dag en over het jaar in kaart brengen met foto's.

Zelf doen: het eigen verbruik verschuiven naar de uren met opwek: wasmachine, droger, vaatwasser, laden.

Zelf doen: de panelen visueel controleren op vervuiling, op mos aan de onderrand en op losse bevestigingen.

Niet zelf doen: op het dak werken om panelen te reinigen of te controleren.

Niet zelf doen: werk aan de bekabeling of aan de omvormer.

Wat je nooit moet doen: panelen leggen op een dakbedekking die binnen tien jaar aan vervanging toe is. Demonteren en terugplaatsen kost een aanzienlijk deel van de oorspronkelijke investering.

Zonnepanelen op een schuin dak binnen het dakvlak zijn doorgaans vergunningvrij. Op een plat dak gelden eisen aan de afstand tot de dakrand en aan de hoogte. Bij een monument en in een beschermd stadsgezicht gelden de vergunningvrije mogelijkheden niet zonder meer.

De installatie moet worden gemeld bij de netbeheerder via het landelijke register voor productie-installaties.

De elektrische installatie moet voldoen aan NEN 1010 en aan de aanvullende bepalingen voor zonnestroominstallaties.

De salderingsregeling eindigt per 1 januari 2027. Wat er daarna geldt voor de vergoeding van teruggeleverde stroom bepaalt de terugverdientijd; controleer de actuele stand bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.

Bij netcongestie kan de netbeheerder beperkingen stellen aan de teruglevering.

Bij een appartement is het dak gemeenschappelijk; plaatsing vraagt een besluit van de vergadering.

Meld de installatie bij de opstalverzekeraar; sommige polissen stellen voorwaarden aan de bevestiging en aan de brandveiligheid.