Tuindorpwoning uit 1915 tot 1935

Waaraan je het herkent

Een buurt en niet een losse woning: rijen van vier tot acht woningen in een strak stedenbouwkundig patroon, met pleintjes, poortjes en doorgangen.

Twee bouwlagen met een kap, een voortuin, en een achtertuin die uitkomt op een achterpad.

Metselwerk in een herkenbare handschrift van de architect: uitkragende lagen, verspringende koppen, een siermetselwerkband onder de goot.

Kleine woonoppervlakken, doorgaans 60 tot 90 vierkante meter, met een smalle keuken achter en drie slaapkamers boven.

Houten kozijnen met roedeverdeling in de bovenlichten, en oorspronkelijk een deur met een bovenlicht.

Vaak een aanbouw uit de jaren zeventig of tachtig achter, die niet in het oorspronkelijke ontwerp zat.

Hoe het is gebouwd

Gemetselde bouwmuren, in de meeste gevallen steens of anderhalfsteens massief, zonder spouw. Waar wel een spouw is toegepast, is die smal en zit hij alleen in de voorgevel.

Houten balklagen op de bouwmuren, met een vloer van delen.

Een kap met houten gordingen en sporen, pannen op panlatten, zonder onderdak en zonder isolatie.

Een kruipruimte met een houten begane grondvloer, of een vloer op zand zonder kruipruimte. Dat verschil bepaalt of vloerisolatie eenvoudig is of vrijwel onmogelijk.

In de duinstreek en op zandgrond een fundering op staal, elders houten palen. Bij dit type is fundering op staal aanmerkelijk gebruikelijker dan bij het grachtenpand.

Enkelvoudige installaties: een schoorsteen per woning, geen mechanische ventilatie, en een meterkast die later is bijgeplaatst.

Wat er kenmerkend misgaat

Vocht in de begane grondvloer, doordat de kruipruimte niet of nauwelijks wordt geventileerd en het maaiveld in de loop der jaren is opgehoogd.

Houtrot in kozijnen en in de goot, waar het schilderwerk achterstallig is. De uitkragende houten goot van dit type is een terugkerende schadepost.

Scheuren boven raamopeningen, waar een stalen latei is doorgeroest en uitzet. Roestende lateien uit deze periode zijn een klassieker.

Koudebruggen bij de vloer-gevelaansluiting en achter radiatoren tegen de buitenmuur, met schimmel in de hoeken tot gevolg.

Verzakking van de aanbouw, die vaak lichter is gefundeerd dan het hoofdhuis en daarom anders beweegt; de scheur zit dan precies op de aansluiting.

Verouderde elektra met te weinig groepen, en soms nog een deel op oude bedrading.

Geluidsoverdracht door de gedeelde bouwmuur, doordat de houten balken van beide woningen in dezelfde muur zijn ingemetseld.

Wat dit type nodig heeft

Ventilatie van de kruipruimte, en bodemafsluiting waar de bodem vochtig is. Dat is bij dit type meestal de goedkoopste ingreep met het grootste effect op het binnenklimaat.

Isolatie van vloer, dak en glas. De gevel is massief, dus binnenisolatie is de enige route; die is bij dit type alleen verstandig na een vochtdiagnose.

Herstel van goten en lateien voordat er wordt geïsoleerd, want beide brengen water in de constructie.

Ventilatie in keuken en badkamer, want zonder schoorsteentrek en zonder kieren blijft de vocht in huis.

Een elektra-inspectie, met uitbreiding van het aantal groepen en een aardlekschakelaar per groep waar die ontbreekt.

Aandacht voor het ensemble. Wat je aan de voorzijde doet, doe je niet alleen voor jezelf: bij dit type is de straat het ontwerp, en veel gemeenten hebben daarom regels over kozijnindeling, kleur en dakkapellen aan de straatzijde.

Na-isolatie

Energievoorziening

Hoe is de ventilatie geregeld

Wat het ongeveer kost

Bodemafsluiting kruipruimte: € 20 tot 35 per vierkante meter.

Vloerisolatie: € 35 tot 60 per vierkante meter.

Dakisolatie van binnenuit: € 60 tot 120 per vierkante meter.

Latei vervangen: € 600 tot 1.500 per stuk.

Houten goot vervangen: € 150 tot 300 per strekkende meter.

Mechanische afzuiging met kanalen: € 2.500 tot 5.000.

Volledige aanpak van vloer, dak, glas en ventilatie: € 18.000 tot 35.000.

Regels en aandachtspunten

Veel tuindorpen zijn beschermd stadsgezicht of hebben een beeldkwaliteitsplan. Dat raakt vooral de voorgevel, de kozijnindeling, de dakvorm en de kleur; de achterzijde is meestal vrijer.

De vergunningvrije mogelijkheden aan de achterzijde zijn ruim, maar niet onbeperkt, en in een beschermd stadsgezicht gelden ze niet vanzelf.

Een deel van de woningen is nog in bezit van een woningcorporatie. Bij een gemengde straat betekent dat: de corporatie werkt in blokken, en meeliften met haar planning is voor een particuliere eigenaar vaak voordeliger dan zelf aanbesteden.

Bij een gedeelde bouwmuur geldt dezelfde regel als bij andere rijwoningen: ingrepen die de muur raken, raken de buren.

Bij het isoleren van een gedeeld dakvlak in een rij is de aansluiting op de brandmuur het aandachtspunt; die moet doorlopen tot in het dakvlak.

Asbest komt in dit type vooral voor in later toegevoegde onderdelen: een golfplaten schuurdak, een standleiding, een vlakke plaat achter de cv-ketel of onder de vensterbank.

Toekomstplannen

Voorbeelden en projecten

In de projectenrubriek staan projecten waarin een tuindorpwoning gefaseerd is aangepakt, en projecten waarin een heel blok tegelijk is verduurzaamd.

Dat tweede is voor dit type interessanter dan het eerste: de kostenverdeling per woning verandert wezenlijk zodra er acht tegelijk worden gedaan, en de steigerkosten zijn dan niet meer de grootste post.