Reinigen met hoge druk is bijna altijd de verkeerde keuze

Een gebakken baksteen heeft een bakhuid: een dichtere, hardere buitenlaag die tijdens het bakken ontstaat en die de steen zijn weerstand tegen water geeft. Onder die huid is de steen poreuzer. Water onder hoge druk slaat die bakhuid weg, plaatselijk of over het hele oppervlak, en wat overblijft is een steen die aanzienlijk meer water opneemt dan voorheen.

Het gevolg zie je niet meteen. Je ziet het in de winter erna: een gevel die meer water heeft opgenomen, bevriest, en dan springen er schilfers van het oppervlak. Dat is vorstschade, en die is niet te herstellen zonder de steen te vervangen.

Er zijn drie bijkomende effecten.

De voeg krijgt het zwaarder te verduren dan de steen, want mortel is zachter. Bij een gevel met verweerd voegwerk spoelt een hogedrukstraal de voeg verder uit, en dan is de gevel na de reiniging opener dan ervoor.

Water wordt de constructie in geperst. Een hogedrukstraal op een gevel drukt water door voegen, scheuren en stootvoegen naar binnen. Bij een spouwmuur komt dat in de spouw terecht, bij massief metselwerk in de muur. Vochtklachten binnen na een gevelreiniging zijn een bekend verschijnsel.

En bij gestucte, geverfde of beplaatte gevels beschadigt de straal de afwerklaag, of hij dringt achter de laag en maakt hem los.

Wanneer is het dan wel toepasbaar? Bij harde, moderne strengpersbaksteen, bij beton en bij bestrating, met beperkte druk en een brede sproeier, en op afstand. Dat is een andere handeling dan wat er in de praktijk gebeurt.

De alternatieven zijn er, en ze zijn allemaal trager en zachter.

Reinigen met lage druk en veel water, waarbij het vuil wordt geweekt in plaats van weggeslagen.

Stoomreiniging op lage druk, wat effectief is tegen algen en groene aanslag.

Chemisch reinigen met een middel dat op de vervuiling en op de steensoort is afgestemd, gevolgd door goed naspoelen. Let daarbij op: zure middelen kunnen de mortel aantasten en zouten achterlaten die later als uitbloei terugkomen.

En bij lichte vervuiling: laten zitten. Algen en roetaanslag op gezond metselwerk zijn cosmetisch.

Wat je in elk geval doet voordat er wordt gereinigd: laat een proefvlak maken op een onopvallende plek, en beoordeel dat na enkele weken en niet direct. En vraag naar de druk in bar en naar de gebruikte techniek; een aanbieder die daar geen antwoord op geeft, heeft er niet over nagedacht.

Bij een monument of in een beschermd gezicht is gevelreiniging doorgaans vergunningplichtig, en er wordt terughoudend mee omgegaan. Dat is opnieuw een bruikbaar ijkpunt: waar zorgvuldigheid verplicht is, wordt deze methode niet toegepast.

En bedenk waarom de gevel vies is. Vervuilingspatronen wijzen naar waterhuishouding, en die aanpakken voorkomt dat het binnen twee jaar terug is. Schoonmaken zonder dat is een terugkerende uitgave.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: een baksteen in doorsnede met de bakhuid, en dezelfde steen nadat die is weggeslagen.

Aanvullend beeld: vorstschade na een reiniging, met de schilfers die van het oppervlak springen.

Een voeg die door de straal verder is uitgespoeld, met de gevel opener dan ervoor.

Een proefvlak op een onopvallende plek, beoordeeld na enkele weken.

Veelgestelde vragen

Wat is de bakhuid? De dichtere, hardere buitenlaag die tijdens het bakken ontstaat en de steen zijn weerstand tegen water geeft.

Waarom zie ik de schade niet meteen? Die verschijnt pas in de winter erna, als het opgenomen water bevriest.

Wat gebeurt er met het voegwerk? Mortel is zachter dan steen, dus de straal spoelt de voeg verder uit.

Kan hoge druk vocht binnen veroorzaken? Ja, de straal perst water door voegen en stootvoegen de constructie in.

Wanneer is hoge druk wel toepasbaar? Bij harde moderne strengpersbaksteen, beton en bestrating, met beperkte druk en op afstand.

Welke alternatieven zijn er? Lage druk met veel water, stoomreiniging, of chemisch reinigen afgestemd op de steensoort.

Waarom is de gevel eigenlijk vies? Vervuilingspatronen wijzen naar de waterhuishouding; zonder die aan te pakken is het binnen twee jaar terug.