Warmtepompen: lucht, bodem, hybride en wat het verschil betekent

Een warmtepomp haalt warmte uit de omgeving en brengt die op een bruikbare temperatuur. Er zijn verschillende uitvoeringen, en het verschil zit niet alleen in de prijs maar in wat ze van je woning vragen en wat ze presteren.

Dit artikel gaat over de typen, over het rendementsgetal waarmee ze worden vergeleken, en over de vraag welk type bij welke situatie past.

Een warmtepomp werkt met een koudemiddel dat verdampt bij lage temperatuur en condenseert bij hoge. Een compressor verhoogt de druk en daarmee de temperatuur; aan de warme zijde geeft het middel de warmte af aan het cv-water of aan het tapwater.

Het rendement wordt uitgedrukt in de COP: de verhouding tussen geleverde warmte en gebruikte elektriciteit op een bepaald moment. Over een heel seizoen heet dat de SCOP of de seizoensprestatie. Een COP van vier betekent vier eenheden warmte uit één eenheid stroom.

Dat getal is geen eigenschap van het toestel alleen. Het hangt af van het temperatuurverschil tussen de bron en de afgifte. Hoe kouder de bron en hoe warmer de afgifte, hoe lager het rendement. Dat is de reden dat lage temperatuur zo belangrijk is: van vijfenzeventig naar vijfendertig graden afgifte verdubbelt het rendement ruwweg.

Een lucht-waterwarmtepomp haalt de warmte uit buitenlucht. Die is gratis en overal, maar juist het koudst wanneer je de meeste warmte nodig hebt.

Een bodemgebonden warmtepomp haalt de warmte uit de bodem via een gesloten lus of uit grondwater. De brontemperatuur is het hele jaar stabiel, waardoor het rendement hoger en gelijkmatiger is. De investering is aanzienlijk hoger door de boring.

Een hybride opstelling combineert een kleine warmtepomp met de bestaande ketel: de warmtepomp doet het grootste deel van de uren en de ketel springt bij op de koudste dagen en vaak voor het tapwater.

Aan de buitenzijde: een buitenunit met een ventilator wijst op lucht-water. Geen buitenunit maar wel een technische ruimte met leidingen de grond in wijst op een bodemsysteem.

Aan de binnenzijde: een binnenunit met een boiler, en bij een hybride opstelling daarnaast nog de bestaande ketel.

Kijk op het typeplaatje naar het vermogen en naar het koudemiddel. Het vermogen hoort te volgen uit een warmteverliesberekening en niet uit een vuistregel per vierkante meter.

Kijk naar de ingestelde stooklijn en naar de werkelijke aanvoertemperatuur op een koude dag. Dat getal bepaalt het rendement meer dan het merk.

Kijk of er elektrisch wordt bijverwarmd. Veel toestellen hebben een elektrisch element voor de piek; als dat vaak aanslaat, is het toestel te klein of de afgifte te beperkt, en dan valt het verbruik tegen.

Lees het verbruik uit. Een warmtepomp met een aparte meter of met een uitleesbare regeling geeft de werkelijke seizoensprestatie, en die wijkt vaak af van de folder.

Zelf doen: de test op vijftig graden aanvoer uitvoeren voordat je offertes vraagt.

Zelf doen: de plek voor de buitenunit beoordelen op afstand tot de erfgrens en tot slaapkamerramen.

Zelf doen: het verbruik bijhouden en de seizoensprestatie berekenen wanneer het toestel dat uitleest.

Zelf doen: de buitenunit jaarlijks schoonmaken en vrijhouden van beplanting.

Niet zelf doen: het toestel plaatsen, aansluiten of vullen.

Niet zelf doen: de stooklijn instellen zonder te weten wat je doet; laat dat inregelen en vastleggen.

Wat je nooit moet doen: een warmtepomp bestellen op basis van vierkante meters. Zonder warmteverliesberekening per vertrek is de kans op een te groot of te klein toestel aanzienlijk.

Voor een buitenunit bij een woning geldt sinds 1 april 2021 een geluidseis van ten hoogste 40 decibel op de erfgrens, en 45 decibel voor installaties die vóór die datum zijn geplaatst. De eis staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving.

Het plaatsen van een buitenunit in het achtererfgebied is doorgaans vergunningvrij binnen de geldende maten. Bij een monument en in een beschermd stadsgezicht geldt dat niet zonder meer.

Voor een gesloten bodemsysteem geldt een meldings- of vergunningplicht bij de gemeente of de provincie, op grond van de regels voor bodemenergie. Voor een open systeem met grondwater gelden zwaardere eisen.

Voor koudemiddelen gelden eisen aan lekdichtheid en aan de certificering van de installateur. Bij bepaalde vulhoeveelheden geldt een periodieke lekcontrole.

Voor warmtepompen bestaat een investeringssubsidie met eisen aan het toestel en aan de installateur; voorwaarden en bedragen wijzigen per jaar. Controleer bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.

Bij een appartement vraagt een buitenunit aan de gevel of op het balkon toestemming van de vergadering.