Een warmtepompboiler in een appartement: plek, geluid, lucht en toestemming

Deze pagina is voor bewoners en eigenaren van een appartement die van gas af willen of die hun elektrische boiler willen vervangen, en voor de installateur die het toestel moet plaatsen. Ze gaat over de plaatsingsvraag, niet over de merkkeuze.

De werking van het toestel, de keuze tussen doorstroom, boiler en warmtepomp, en de vraag hoe je warm water sneller bij de kraan krijgt, staan op eigen pagina's. Hier gaat het om de knelpunten die in gestapelde bouw het verschil maken tussen een installatie die jarenlang werkt en een die na een maand tot een klacht leidt.

Bovenop of naast een voorraadvat van honderdvijftig tot driehonderd liter zit een compacte warmtepomp. Een ventilator zuigt lucht aan, een verdamper haalt daar warmte uit, de compressor tilt die warmte naar een hoger niveau en een wisselaar in het vat geeft hem af aan het water. Per kilowattuur stroom levert het toestel over een jaar gerekend twee en een half tot drie en een half kilowattuur warmte.

De lucht kan uit drie plekken komen. Uit de ruimte zelf, waarbij het toestel de berging of de bijkeuken afkoelt en droogt. Via kanalen van buiten, met twee doorvoeren in de gevel of het dak. Of uit de afgezogen ventilatielucht van de woning, energetisch het aantrekkelijkst omdat die lucht altijd rond de twintig graden is.

Bij opstelling op ruimtelucht heeft het toestel een minimale ruimte-inhoud nodig, in de praktijk twintig tot dertig kubieke meter, en een rooster of spleet waardoor de lucht kan terugstromen. Een kastje met een dichte deur werkt niet: het toestel koelt zijn eigen aanzuiglucht en het rendement zakt weg. De ruimte wordt twee tot vijf graden kouder, prettig in een bergruimte en vervelend in een woonkeuken.

Bij kanaalopstelling gaat de lucht via ronde kanalen van honderdvijftig of honderdzestig millimeter naar buiten. Twee doorvoeren in de gevel is de standaardoplossing, met genoeg afstand ertussen zodat de koude uitblaas niet meteen weer wordt aangezogen. Op een balkon of in een loggia lukt dat vaak, in een gesloten gevel zelden zonder toestemming.

Aansluiten op de collectieve ventilatie is een aparte kwestie. Bij een woning met een eigen ventilatiebox kan het toestel de afvoerlucht gebruiken. Bij een gemeenschappelijke schacht met een dakventilator mag dat vrijwel nooit: het toestel verstoort de onderdruk en daarmee de ventilatie van de buren.

Er ontstaat condens. Warme lucht langs een koude verdamper geeft water af: één tot twee liter per uur bij vollast. Dat water moet met afschot naar een afvoer met een sifon of naar een condenspomp. Een slang die in een emmer eindigt, is geen oplossing.

Onvoldoende hoogte. Een toestel van tweehonderd tot driehonderd liter met de warmtepomp erbovenop is 1,80 tot 2,10 meter hoog, en er moet ruimte boven blijven voor kanalen en onderhoud. Meet de vrije hoogte inclusief leidingen en verlaagd plafond voordat je bestelt.

Te weinig ruimte-inhoud bij ruimteluchtopstelling. Een berging van vier vierkante meter haalt tien kubieke meter en dat is te weinig. Het toestel koelt de ruimte dan tot onder de bedrijfsgrens en valt terug op het elektrische element.

Geen afvoer binnen bereik. Zit er in de berging geen riolering, dan is een condenspomp nodig: een extra apparaat dat kan uitvallen en zelf ook geluid maakt.

Een vloer die het gewicht niet zeker draagt. Een gevuld vat van driehonderd liter weegt met toestel en al driehonderdvijftig tot vierhonderd kilo, op vier voetjes. Op een houten verdiepingsvloer is dat een vraag voor een constructeur.

Geluid dat bij de buren terechtkomt. Het toestel produceert vijfenveertig tot vijfenvijftig decibel op één meter, met een laagfrequent brommen van de compressor. Staat hij tegen een woningscheidende wand of op een lichte vloer, dan reist dat geluid door de constructie.

Een gevel die je niet mag doorboren. Buitenmuren, kozijnen, dak en schachten zijn in vrijwel elke splitsingsakte gemeenschappelijk, en twee gaten met roosters is een zichtbare wijziging daaraan. Kijk tot slot of er nog een vrije groep van zestien ampère in de meterkast zit; in een oude kast met vier groepen is die er meestal niet.

Zelf te doen is de plek beoordelen. Meet de vrije hoogte en de inhoud van de ruimte, kijk waar de dichtstbijzijnde riolering zit, tel de vrije groepen in de meterkast en bepaal welke wand grenst aan een slaapkamer of aan de buren. Met die gegevens kan een installateur meteen zeggen wat er past.

Zelf te doen is het verzoek aan de vereniging voorbereiden. Vraag het reglement op, zoek de bepaling over wijzigingen aan gemeenschappelijke delen, maak een eenvoudige tekening en voeg het gegevensblad van het toestel toe.

Zelf te doen is het onderhoud. Het luchtfilter maandelijks tot elk kwartaal schoonmaken, de condensafvoer controleren en de opofferingsanode elke twee tot drie jaar laten nakijken. Een dichtgeslibd filter is de meest voorkomende oorzaak van een toestel dat plots veel meer stroom gebruikt.

Niet zelf te doen is het gat in de gevel. Een kernboring door een spouwmuur of een geïsoleerd gevelelement raakt de constructie, de isolatie en de waterdichtheid, en zonder toestemming is het een wijziging aan andermans eigendom.

Niet zelf te doen is de wateraansluiting met de inlaatcombinatie en de elektrische groep. Dat is werk voor een erkend installateur, ook omdat een verzekeraar bij waterschade naar de aanleg kijkt.

De Omgevingswet en het Besluit bouwwerken leefomgeving stellen de eisen aan het bouwwerk en aan de installatie; het Bouwbesluit 2012 is de voorganger. Voor een toestel binnen de woning is geen omgevingsvergunning nodig. Voor doorvoeren en roosters in de gevel ligt dat anders zodra het uiterlijk van het gebouw verandert, en bij een monument of beschermd stadsgezicht geldt een strenger regime.

Voor geluid geldt dat een installatie voor warmte- of koudeopwekking bij een woning aan een grenswaarde op de perceelgrens moet voldoen. Bij een appartement is de vraag daarnaast wat er binnen bij de buren aankomt, en dat is vooral contactgeluid door de constructie. Ontkoppel het toestel van vloer en wand, ook als er formeel geen grenswaarde geldt.

De tapwaterinstallatie valt onder de drinkwaterregelgeving en de bijbehorende waterwerkbladen. Een voorraadvat vraagt een inlaatcombinatie met een keerklep, en de expansie moet zichtbaar kunnen afblazen. Voor legionella is de vuistregel dat het vat periodiek op minstens zestig graden komt; vrijwel elk toestel heeft daarvoor een programma dat het elektrische element gebruikt. Zet dat niet uit om stroom te sparen.

Het appartementsrecht bepaalt de rest. De splitsingsakte wijst aan wat gemeenschappelijk is: buitenmuren, kozijnen, dak, schachten en meestal ook de collectieve ventilatiekanalen. Een wijziging daaraan vraagt toestemming van de vergadering. Vraag die schriftelijk aan, met een tekening van de doorvoeren en het geluidsniveau uit de productdocumentatie.