Legionella in een woning: wanneer het speelt

De bacterie vermeerdert zich in stilstaand water tussen ongeveer twintig en vijftig graden. Onder de twintig graden gebeurt er weinig; boven de zestig graden gaat hij dood. Besmetting gaat via inademing van fijne waterdruppels — een douche, een tuinsproeier, een bubbelbad — en niet via drinken.

Uit die twee feiten volgt alles.

Wanneer het risico toeneemt:

Bij water dat lang stilstaat. Een woning die weken heeft leeggestaan, een logeerbadkamer die zelden wordt gebruikt, een tuinslang die in de zon heeft gelegen, of een buitendouche.

Bij een boilervat dat op een te lage temperatuur staat. Dit is het meest relevante punt bij verduurzaming: wie een warmtepomp installeert en het tapwater op vijftig graden of lager zet om het rendement te verhogen, creëert precies het temperatuurgebied waarin de bacterie gedijt. Een vat hoort periodiek boven de zestig graden te komen; bij een warmtepompsysteem gebeurt dat met een elektrisch element of met een aparte cyclus. Vraag bij elke offerte hoe dat is geregeld.

Bij lange leidingen met weinig doorstroming, bijvoorbeeld naar een badkamer aan het eind van de woning.

En bij een dood eind in de leiding: een aftakking naar een aansluiting die is verwijderd maar waarvan de leiding is blijven zitten. Dat is een reservoir met stilstaand water dat nooit ververst wordt, en het komt na verbouwingen vaak voor.

Wanneer het risico klein is: een bewoonde woning waar dagelijks wordt gedoucht, met een boiler op de normale temperatuur of met een doorstroomtoestel dat pas verwarmt op het moment van tappen. Dat is de situatie van de meeste huishoudens.

Wat je doet, en dat is bescheiden:

Na langdurige afwezigheid: eerst het boilervat op hoge temperatuur brengen, dan alle tappunten enkele minuten volledig open laten lopen — warm en koud. Doe dat zonder in de nevel te staan; laat de douchekop in de afvoer hangen of haal hem eraf en laat de slang lopen.

Bij een zelden gebruikte kraan of douche: één keer per week een minuut laten lopen.

Bij het verwijderen van een aansluiting: de leiding niet afdoppen maar verwijderen tot aan de aftakking.

En bij een tuinslang: het eerste water weg laten lopen voordat je sproeit, en de slang niet in de zon laten liggen.

Waar het wél streng geregeld is, is bij collectieve installaties in gebouwen waar publiek komt of waar kwetsbare groepen verblijven — zorginstellingen, hotels, sportaccommodaties, campings. Daar geldt een beheersplicht met een risicoanalyse en een beheersplan. Voor een gewone woning geldt dat niet, en voor een VvE met een collectieve warmwatervoorziening kan het wel spelen; dat is een vraag aan de beheerder.

Tot slot de nuance die dit artikel eerlijk maakt. Het aantal legionellabesmettingen in Nederland is beperkt en een deel daarvan is niet naar de woning te herleiden. Wie de bovenstaande punten aanhoudt — vooral: geen tapwater langdurig op lauwe temperatuur, en spoelen na leegstand — heeft gedaan wat er redelijkerwijs te doen valt. Dat is iets anders dan zich er zorgen over maken.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: de temperatuurschaal met het gebied waarin de bacterie gedijt, en waar boiler en doorstroomtoestel zitten.

Aanvullend beeld: een dood eind in een leidingnet, ontstaan na het verwijderen van een aansluiting.

Spoelen na leegstand met de douchekop in de afvoer in plaats van in de nevel.

Een boilervat met de periodieke opwarming die bij een warmtepomp apart geregeld moet zijn.

Veelgestelde vragen

Waar gedijt de bacterie? In stilstaand water tussen ongeveer twintig en vijftig graden.

Hoe raak je besmet? Door inademing van fijne waterdruppels, bijvoorbeeld onder de douche - niet door drinken.

Wanneer neemt het risico toe? Bij water dat lang stilstaat, bij een te koel boilervat, en bij leidingen met weinig doorstroming.

Wat is het risico bij verduurzaming? Tapwater op lage temperatuur voor het rendement schept precies het gebied waarin de bacterie gedijt.

Wat vraag ik bij een warmtepompofferte? Hoe de periodieke opwarming boven de zestig graden is geregeld.

Wat doe ik na langdurige afwezigheid? Eerst het vat op hoge temperatuur brengen en daarna alle tappunten enkele minuten laten lopen.

Wat doe ik bij het verwijderen van een aansluiting? De leiding niet afdoppen maar verwijderen tot aan de aftakking.